ЎЗБЕК ТИЛИДАГИ ҚОЛИП-ГАПЛАРНИ ҚИЁСЛАБ ЎРГАНИШНИНГ АЙРИМ МАСАЛАЛАРИ
##article.subject##:
лингвокультурологик компетентлик, маданиятлараро мулоқот, лексик қийинчилик##article.abstract##
Ушбу мақолада таълим рус тилида олиб бориладиган синф (гуруҳлар)да ўзбекча қолип-гаплар, шаблон сўз-гаплар, фразеологик бирликларни ўрганишнинг аҳамияти ҳақида сўз юритилган.
«O‘zbek tili» дарсликларида қолип-гаплар аксарият ҳолатларда рус тилига таржима қилинмай, заруриятга қараб айримлари қайси нутқий вазиятларда қўлланиши изоҳланмай тақдим этилган. Бу ҳолат эса ўзбек тилидаги қолип-гаплар рўйхатини ўзбекча-русча луғат шаклида тайёрлаш ва ўқувчиларни шу материаллар билан таъминлаш керак деган хулосага асос бўлади.
Ўзбек тилидаги қолип-гаплар, шаблон сўз ва иборалар рус тилида турлича ифодаланади:
- иккала тилдаги ушбу тил ҳодисалари лексик ва грамматиик жиҳатдан тўлиқ мос келиб, сўзма-сўз таржимага имкон беради.
- ўзбек ва рус тилларидаги қолип-гаплар лексик жиҳатдан қисман мос келмайди.
- ўзбек ва рус тилидаги қолип-гаплар бир-бирига лексик жиҳатдан мос келган ҳолда, баъзан грамматик жиҳатдан фарқланади.
- ўзбек тилидаги қолип-гаплар рус тилида лексик ва грамматик жиҳатдан бутунлай мос келмайдиган аналогияси билан берилади.
- қолип-гапдаги сўзнинг рус тилида асл эквиваленти бўлмайди.
Шундай қилиб, ўзбек тили дарсларида қолип-гапларни ўрганишда юқорида айтиб ўтилганга ўхшаш ҳолатларни, шунингдек, ўқувчиларни қолип-гапларнинг ўзбекча-русча луғати билан таъминлашнинг муҳимлиги ҳисобга олинади.
Библиографические ссылки
Лафасов У.П. Диалогик нутқда субъектив модалликнинг ифодаланиши: – Тошкент., 1996. – 175 б. (Лафасов У.П. Выражение субъективной модальности в диалогической речи: - Ташкент., 1996. – 175 с.)
Yo‘ldoshev R.A. Ta’lim rus tilida olib boriladigan maktablarda o‘zbek tilini o‘qitish metodikasi: Monografiya. – Toshkent: «Fan va texnologiyalar Markazi», 2015. – 157 bet.. (Юлдашев Р.А. Методика изучения узбекского языка в школах с русским языком обучения. Монография. – Ташкент: «Наука и технологии», 2015. – 157 с.)
Жўраев А.Х. Чет тилда талабалар коммуникатив малакаларини такомиллаштириш технологияси (испан тили синонимлари материалида: Пед.фан.номз. … дисс.авт-ти. – Тошкент, 2009. – 22 б. (Джураев А.Х. Технология совершенствования коммуникативных навыков студентов на иностранном языке (на материале синонимов испанского языка): Автореферат дисс. … канд. филол. наук. – Ташкент, 2009. – 22 с.)