SIYOSIY SOHAGA DOIR TARJIMA LUG‘ATINI SHAKLLANTIRISHDA PARALLEL MATNLARNING KONTEKSTUAL TAHLILI
##article.subject##:
siyosiy tarjima, parallel matnlar, parallel korpus, korpus lingvistikasi, siyosiy diskurs, pragmatik ma’no, ideologik yuk, tarjima lug‘ati, kontekstual tahlil, terminologiya##article.abstract##
Mazkur tadqiqot siyosiy sohaga doir tarjima lug‘atini shakllantirishda parallel matnlarning kontekstual tahlilini o‘rganishga bag‘ishlangan bo‘lib, siyosiy terminlarning lingvistik, pragmatik va ideologik xususiyatlarini ochib berishga qaratilgan. Tadqiqotning asosiy maqsadi—parallel korpuslar asosida siyosiy terminlarning real qo‘llanish muhitini tahlil qilish hamda ularning o‘zbek tilidagi funksional va kontekstual ekvivalentlarini aniqlashdan iborat. Shu maqsadda quyidagi vazifalar belgilandi: (1) parallel matnlar va korpus lingvistikasining nazariy asoslarini tahlil qilish; (2) siyosiy diskursda uchraydigan terminlarning pragmatik va ideologik yukini aniqlash; (3) inglizcha–o‘zbekcha parallel matnlar asosida terminlarning kontekstual muqobillarini qiyosiy o‘rganish; (4) siyosiy tarjima lug‘ati uchun kontekstual model ishlab chiqish. Tadqiqotda korpus lingvistikasi, konkordans tahlili, alignment, tanqidiy diskurs tahlili (CDA) hamda leksik-statistik metodlardan foydalanildi. Tahlil materiali sifatida Lex.uz, Kun.uz va UzA platformalaridan olingan 2023–2026-yillarga oid siyosiy matnlar tanlab olindi. Natijalar siyosiy terminlarni tarjima qilishda oddiy lug‘aviy moslik yetarli emasligini, balki kontekst, pragmatik ma’no va ideologik yukni hisobga olish zarurligini ko‘rsatdi
Библиографические ссылки
Newmark, P. (1988). A Textbook of Translation. Prentice Hall
Baker, M. (1992). In Other Words: A Coursebook on Translation. Routledge.
Bowker, L. (2002). Computer-Aided Translation Technology: A Practical Introduction. University of Ottawa Press.
Sinclair, J. M. (1991). Corpus, Concordance, Collocation. Oxford University Press.
Baker, M. (1995). Corpora in Translation Studies: An Overview and Some Suggestions for Future Research.
Bowker, L., & Pearson, J. (2002). Working with Specialized Language: A Practical Guide to Using Corpora.
Захаров В. П. (2005). Корпусная лингвистика.
Плунгян В. А. (2011). Введение в грамматическую семантику.
Mengliyev B., Xamroyeva Sh. (2020). Korpus lingvistikasi. O‘quv qo‘llanma.
Xamroyeva Sh. (2021). O‘zbek tili morfologik analizatorining lingvistik ta’minoti.
Abjalova M. (2022). Korpus lingvistikasi: uslubiy qo‘llanma.
Axmedova A. (2020). Parallel korpusda o‘xshatishlarning leksik-semantik munosabatlari.
Ahmad, A. A., Hammo, B., & Yagi, S. (2017). English-Arabic Political Parallel Corpus: Construction, Analysis and a Case Study. JJCIT.
Fairclough, N. (2020). Analyzing discourse: Textual analysis for social research (Vol. 21). Retrieved from http://journal.um-surabaya.ac.id/index.php/JKM/article/view/2203.
Varantola, K. (2000). Translators, dictionaries and text corpora. In S. Bernardini & F. Zanettin (Eds.), Corpus Use and Learning to Translate (pp. 1–17). Bologna: CLUEB.
Perkova, N., & Sitchinava, D. (2016). On the development of a Latvian-Russian parallel corpus. In I. Skadiņa & R. Rozis (Eds.), Human Language Technologies – The Baltic Perspective: Proceedings of the Seventh International Conference (Vol. 289, pp. 130–135). Amsterdam: IOS Press. https://doi.org/10.3233/978-1-61499-701-6-130.