АЁЛЛАР МАСАЛАСИГА ОИД МАНБАЛАР ВА УЛАРНИНГ ТАҲЛИЛИ (XVI-XX АСР БОШЛАРИ ЎРТА ОСИЁ МИСОЛИДА)
##article.subject##:
аёл, қўлёзма, архив ҳужжати, вақф, оила, ислом, қози, урф-одат, Мажъмуъ ал-васойиқ ва жунг асарлар##article.abstract##
Ушбу мақолада XVI-XX аср бошларида Ўрта Осиёда яшаган аёлларнинг оила ва жамиятда тутган ўрни қўлёзма манбалар, архив ҳужжатлари ва сафарномалар асосида таҳлил қилинган. Тадқиқотда мавжуд материаллар тизимли ва хронологик тарзда кўриб чиқилган. Шунингдек, аёллар масаласи тарихшунослиги ҳудудий (Бухоро, Хива, Қўқон хонликлари ва Туркистон генерал-губернаторлиги), муаммовий (тарихшунослик масалалари, ижтимоий-фалсафий, ҳуқуқий, этнографик, аёлларнинг тарихий шахс сифатидаги фаолияти, шаръий никоҳдаги ўрни, ислом фиқҳшунослиги, қозилик судлари ва ҳужжатлари билан боғлиқ адабиётлар) ёндашувлар ҳамда хориж адабиётлари асосида ўн иккита гуруҳга ажратилган ҳолда ўрганилган.
Библиографические ссылки
2017-2021 йилларда Ўзбекистон Республикасини ривожлантиришнинг бешта устувор йўналиши бўйича ҳаракатлар стратегияси. ПФ-4947-сон фармон. 07.02.2017. lex.uz
ПҚ-2995-сонли қарор. 24.05.2017. https:lex.uz
ПФ-5325-сонли фармон. 2.02.2018. https:lex.uz
Мавзунинг ўрганилганлик даражаси қисмида барча адабиётларни рўйхатини бериш имкони бўлмаганлиги боис улар билан қуйдаги монографияда батафсил танишиш мумкин. Қаранг: Хидирова Н.Ў. Оила-никоҳ муносабатларида аёлларнинг мавқейи (XVI-XX аср бошлари мисолида). Тошкент. 2018.
Юсупов Ш. Положение женщин в Восточной Бухаре в конце XIX и начале XX в. // Изв. АН ТаджССР. Отд. обществ. наук. – Душанбе, 1963. – Вып. 1. – С.45 – 50.
Астанова Г. O положении женщин в Бухарском ханстве в конце XIX начале XX в. // Женщины Востока. Отв. Ред. С.А. Азимджанова. Т. 1977. – С.125 – 132.
Мукминова Р.Г. Истории аграрных отношений в Узбекистане XVI в. По материалам «Вакф-наме». Ташкент. 1966.
Мукминова Р.Г. Центрально-азиатский город и женщина (XIV – XIX вв) // Урбанистическая культура Узбекистана. Матералы международной научной конференции.Tашкент. 2006. – С.155 – 158.
Саидахмедова Р. «Воспоминания» С. Айни как исторический источник о положении женщин в Бухарском эмирате. // Материалы по истории и истории культуры Таджикистана. Душанбе. 1981. – С.243 – 251.
Файзиев Т. Бухоро хонлигида қул савдоси. Тошкент. 1970; Мазкур асарнинг тўлдирилган қайта нашри. Бухоро феодал жамиятида қуллардан фойдаланишга доир ҳужжатлар (XIX аср). Тошкент. 1990.
Джураева Г.А. Именитые женщины позднесредневековой Бухары // Урбанистическкая культура Узбекистана. Матералы международной научной конференции.Ташкент. 2006. – С.106 – 114.
Болтаев А. Хоразм тарихига оид материаллар. Ўзбекистон Республикаси Фанлар академияси Абу Райҳон Беруний номидаги Шарқшунослик институти (бундан буён: ЎЗР ФА ШИ) қўлёзмалар бўлими №9320. Асар 1950 йилда эски ўзбек ёзувида битилган. خوارزم تاريخيكا ايد ماتيرياللار بالتايف ا
Эрназаров Ф. XIX аср охири – XX аср бошларида Хоразм воҳаси аёлларининг ижодий фаолияти. Ўзбекистон хотин-қизлари: кеча ва бугун (илмий-амалий конференция маърузалари, 23 декабрь 2004). Тошкент. 2005. – Б.48 – 54.
Полвонов Н. XIX аср охири – XX аср бошларида Хоразм воҳасидаги аёллар миқдорининг демографик таҳлили // ЎзМУ хабарлари. Махсус сон. Тошкент. 2010. – Б.186 – 189; Ушбу муаллиф: Хоразм воҳасидаги аёллар: 1897 ва 1910 йиллардаги аҳоли рўйхати асосидаги миқдорий таҳлил // International Journal of Central Asian Studies. Сеул. 2010. – Б.213–224.
Раҳмонова Ю.М. Хива хонлиги аёлларининг кундалик ҳаёти (XIX аср охири – XX аср бошлари). Хоразм тарихи замонавий тадқиқотларда. Тошкент. 2019. – Б.262 – 268.; Ушбу муаллиф, Мозий эътиқодларида аёл зоти илоҳалари (Хоразм воҳаси мисолида). Хоразм Маъмун академияси ахборотномаси. Хива. 2018. №4. – Б.85 – 88.
Қаюмов А. Қўқон адабий муҳити. Тошкент. 1961; Қодирова М. Увайсий шеъриятидан. Тошкент. 1980; Ушбу муаллиф, Давр Нодираси (Нодиранинг ҳаёти ва ижоди). Тошкент. 1991; Aftandil Erkinov. Livres manuscrits et milieu féminin en Asie Сentrale: contenu et audience des recueils poétiques copiés par des femmes à Kokand du XIXe au début du XXe siècle // Istituto per l’oriente-roma – orientalisches institut der martin-luther-universität halle-wittenberg journal for balkan, eastern mediterranean, anatolian, caucasian, middle eastern, Iranian and Central Asian studies XII (2014). lecteurs et copistes dans les traditions manuscrites Iraniennes, Indiennes et centrasiatiques – scribes and readers in Iranian, Indian and Central Asian manuscript traditions Textes réunis par. Edited by Nalini Balbir – Maria Szuppe. –P.393 – 416.
Абдуллева Я. Қорақалпоғистон хотин-қизлари: кеча ва бугун XIX асрнинг охири XX аср. Тошкент. 2004.
Шайдуллина Л. Коран и шариат о положении женщины в семье и обществе. Автореферат диссертации на соискание ученой степени кандидат историческое наук. М. 1963.
Ишанова Ш.А. Правовое регулирование семейных отношений коренного населения дореволюционного Узбекистана // Общественные науки в Узбекистане. 1991. №12. – С.39–43.
Мухиддин С. Оила ва шаръий никоҳ одоблари: Маънавий мерос. Тошкент. 2004.
Абашин С.Н. Калым и махр в Средней Азии. О «границах» в социальных отношениях // Человек и право. Книга о Летней школе по юридической антропологии (Г.Звенигорд, 22–29май 1999 г). М. 1999. С. 155-161.
Judich E. Tucker. Women, family, and gender in Islamic Law. Cambridge university Press. 1998.
Уланова Д.В. Фетвы как источник мусульманского семейного права в Османской империи в конце XV – начале XVII вв. Диссертация на соискание ученой степени кандидата исторических наук. Санкт-Петербург. 2014.
Nurten Kilic-Schubel. Central Asia. Encyclopaedia of women & Islamic cultures. Volume IV. Leiden-Boston. 2007. – P.333 – 334. Шу муаллиф. Writing women: women’s poetry and literary networks in nineteenth-century Central Asia // Horizons of the world: Festschrift for Isenbike Togon. Edited by: Ilker Evrim Binbas/Nurten Kilic – schubel. Ithaki. 2011. – P.405 – 440
Kamp M. The new woman in Uzbekistan: Islam, modernity, and unveiling under communism. Seattle & London, 2006.; the wedding Feast: Living the new Uzbek Life in the 1930 s // Everyday Life in Central Asia: past and present / edited by J. Sambaed, R. Zanca. Bloomington and Indianapolis. 2007. – P.103 – 114.
Иброҳимов Б. Васиқалар тўплами (16 аср иккинчи ярми Самарқанд областидаги юридик ҳужжатлар). Тошкент. 1982 . – Б. 4.
Иброҳимов Б. Васиқалар тўплами (16 аср иккинчи ярми Самарқанд областидаги юридик ҳужжатлар). Тошкент. 1982 . – Б. 7.
ЎзР А ШИ. Қўлёзма. №1386. 57а-вароқ. 255, 256,257, 258, 259-ҳужжатлар.
Жалилов О. Х. Васиқалар намуналари ҳақидаги қўлёзма (XIX аср) // Ўзбекистонда ижтимоий фанлар. Тошкент. 1991. №1. – Б. 48-54.
Жунг – турли шеърлар ёзиб қўйиладиган дафтар, танланган асарлар тўплами, термалар. Шамсиев П., Иброҳимов С. Навоий асарлари луғати.Тошкент. 1972. – Б.236.
ЎзРФА ШИ қўлёзмалар бўлими №10989.
Бекмирзаев И.И.Мовароуннаҳрда қозилик ҳужжатлари: тарихий илдизлар ва таҳлилий ёндашувлар. Тошкент. 2014. – Б.18–19.
Муҳаммадаминов С.А. Джунги, как руководство для муфтиев и казиев Мавераннахра // Ўрта асрлар даври тарихи бирламчи ёзма манбаларда: муаммолар ва ёндашувлар. Илмий-амалий семинар материаллари. Тошкент-Бухоро. 2019. – С.51–67.
Остонова Г.Ю. Қўшбеги архиви Бухоро тарихини ўрганишда асосий манба (XIX – XX аср бошлари) // Шарқшунослик. №11. 2002. – Б.23.
Маҳзар – луғатда мавжудлик, тинчлик жойи маъносини англатади. Фиқҳий адабиётларда қози ҳузурида тарафлар ва уларнинг гувоҳлари томонидан тақдим этилган маълумотлар ва далиллар ёзилган ҳужжат, китоб маъносида қўлланилади. Қаранг: Islam ansiklopedisi. 27. Cild. S. 398-401. https://cdn.islamansiklopedisi.org.tr; маҳзар – баённома (протокол). Қаранг: Бекмирзаев И.И.Мовароуннаҳрда қозилик ҳужжатлари: тарихий илдизлар ва таҳлилий ёндашувлар. –Б.119.
Троицкая А.Л. Каталог архива Кокандских ханов XIX века. Москва. 1968.