FALSAFA VA DIN INSON MA’NAVIYATINING ASOSI

##article.abstract##

O‘rta asr arab-musulmon falsafasida insonning o‘rni, insonlarning ma’naviy va moddiy farovonligi, maqsadi, baxt-saodat nima va unga yetishishning zarurligi, komil rahbar, adolat, axloq, boshqaruv, donolikka intilish, borliq, bilish, aql, ruh (jon), mavjudotlarning bir-biriga bo‘ysunishi, tobeligi, hukmronligi, zarurati, qadr-qimmati, azaliy va abadiyligi, inson mohiyati, haqiqatga erishish kabi masalalar talqin qilingan. Maqolada o’rta asr Sharq va antik davr G’arb faylasuflarining qarashlarining qiyosiy tahlili va sharhlari aks ettirilgan. Falsafa va din bir-birini rad etuvchi emas aksincha bir-birini toldirib, taqozo etuvchi ilm manbai ekanligi izohlangan. Teosofiyaga ko’ra, borliqning paydo bo‘lishi va mavjudligi, hayot va uning mohiyati, insonning vazifasi hamda mohiyati, inson o’z mohiyatini anglashdagi zaruriyati sharhlab, tushuntirilgan. Haqiqatga erishish dalil va isbot asosida, turli qarama-qarshi qarashlarning birlashuvi natijasida erishish mumkinligi qayd etilgan. Abu Nasr Forobiy gnoseologiyasida inson bilishi mumkin bo‘lgan bilimlar nazariy va amaliy qismlarga bo‘linadi. “Ikkinchi muallim” baxtni har kim turlicha tushunishini ta’kidlagan. Baxtga hamma intilishi va o’zgalarni baxtli qilishga harakat qilishi haqidagi olimning qarashlaridan u jamiyatni fozillashtirishga intilganligini ko’rish mumkin.