ТУРЛИ ОҒИРЛИК ДАРАЖАСИДАГИ СУРУНКАЛИ МИЯ ИШЕМИЯСИДА ЭНДОТЕЛИАЛ ВА ГИПОКСИК ДИСРЕГУЛЯЦИЯНИНГ ГЕНЕТИК МАРКЕРЛАРИ
##article.subject##:
сурункали мия ишемияси, эндотелиал дисфункция, NOS3, ACE, HIF1A, генетик полиморфизм, гипоксия, цереброваскуляр хавф##article.abstract##
Тадқиқотнинг мақсади эндотелиал бошқарув, ренин-ангиотензин тизими фаоллиги ва гипоксияга ҳужайравий мослашувни акс эттирувчи NOS3 -786T>C (rs2070744), ACE Ins/Del (rs4646994) ва HIF1A C/T (rs11549465) полиморфизмларининг турли оғирлик даражасидаги сурункали мия ишемияси (СМИ) бўлган беморларда тақсимланиши ва ассоциацияларини баҳолашдан иборат бўлди. СМИ бўлган 111 нафар беморнинг генотиплаш натижалари таҳлил қилинди, беморлар I босқич (n=31), II босқич (n=43) ва III босқич (n=37) га мос келувчи учта клиник гуруҳга ажратилди, шунингдек назорат гуруҳига 105 нафар шахс киритилди. Генотиплаш реал вақт режимидаги ПЗР усулида амалга оширилди. Аллель ва генотиплар частоталари, 95% ишонч оралиғи (ИО) билан шанслар нисбати (ШН), Фишернинг аниқ мезони/χ² мезони ҳамда генотиплар тақсимотининг Харди-Вайнберг мувозанатига мувофиқлиги таҳлил қилинди. NOS3 бўйича барча беморлар ва назорат гуруҳи ўртасида умумий фарқ аниқланмади, бироқ C аллели частотаси I босқичда 4,84% дан II босқичда 18,60% гача ва III босқичда 22,97% гача ошди, C аллели ташувчанлиги бўйича босқичлар орасида чизиқли тренд аниқланди (p=0,024). III босқичда C аллели назорат гуруҳига нисбатан кўпроқ учради (ШН 2,31; 95% ИО 1,16-4,60; p=0,021). ACE учун Del аллели асосий гуруҳда назорат гуруҳига нисбатан статистик жиҳатдан аҳамиятли даражада кўпроқ учради (40,99% га қарши 24,76%; ШН 2,11; 95% ИО 1,40-3,19; p<0,001), Del аллели ташувчанлиги ҳам юқори бўлди (ШН 2,28; 95% ИО 1,32-3,93; p=0,004). Энг кучли ассоциация I-II босқичларда кузатилди. HIF1A учун T аллели беморларда назорат гуруҳига нисбатан кўпроқ аниқланди (12,16% га қарши 5,24%; ШН 2,50; 95% ИО 1,21-5,19; p=0,016), T аллели ташувчанлиги СМИ гуруҳига мансуб бўлиш эҳтимолини оширди (ШН 2,36; 95% ИО 1,09-5,10; p=0,028), бунда энг катта фарқ I босқичда кузатилди. Ўрганилган локуслар СМИ билан боғлиқликнинг турли хусусиятларини намоён қилди. NOS3 босқичга боғлиқ градиент билан, ACE асосан I-II босқичларда СМИ билан барқарор ассоциация билан, HIF1A эса касаллик оғирлашган сари монотон ўсиш кузатилмаган ҳолда T аллелининг юқори учраш частотаси билан тавсифланди. Олинган маълумотлар ушбу маркерлардан мустақил диагностик тестлар сифатида эмас, балки комплекс генетик стратификациянинг таркибий қисмлари сифатида фойдаланишни қўллаб-қувватлайди.
Библиографические ссылки
Wardlaw J.M., Smith C., Dichgans M. Small vessel disease: mechanisms and clinical implications // Lancet Neurology. – 2019. – Vol. 18, № 7. – P. 684–696.
Debette S., Schilling S., Duperron M.G., Larsson S.C., Markus H.S. Clinical significance of magnetic resonance imaging markers of vascular brain injury: a systematic review and meta-analysis // JAMA Neurology. – 2019. – Vol. 76, №
– P. 81–94.
Testai F.D., Gorelick P.B., Aparicio H.J. et al. Cardiac contributions to brain health: a scientific statement from the American Heart Association // Stroke. – 2024. – Vol. 55. – P. e425–e438.
Mishra A., Malik R., Hachiya T. et al. Stroke genetics informs drug discovery and risk prediction across ancestries
// Nature. – 2022. – Vol. 611, № 7934. – P. 115–123.
Anisimova A.V., Gunchenko A.S., Ikonnikova A.Yu., Galkin S.S., Avdonina M.A., Nasedkina T.V. A clinical and genetic analysis of risk factors for the development of acute and chronic cerebral ischemia // Zhurnal nevrologii i psikhiatrii imeni S.S. Korsakova. – 2019. – Vol. 119, № 3, Suppl. 2. – P. 62–67.
Liu R., Geng P., Ma M. et al. Association between endothelial nitric oxide synthase gene polymorphism (T-786C) and ischemic stroke susceptibility: a meta-analysis // International Journal of Neuroscience. – 2014. – Vol. 124, № 9. – P. 642–651.
Kumar A., Misra S., Kumar P. et al. Association between endothelial nitric oxide synthase gene polymorphisms and risk of ischemic stroke: a meta-analysis // Neurology India. – 2017. – Vol. 65, № 1. – P. 22–34.
Wei L.K., Au A., Menon S. et al. Polymorphisms of MTHFR, eNOS, ACE, AGT, ApoE, PON1, PDE4D, and ischemic stroke: meta-analysis // Journal of Stroke and Cerebrovascular Diseases. – 2017. – Vol. 26, № 11. – P. 2482–2493.
Zhang Z., Xu G., Liu D., Fan X., Zhu W., Liu X. Angiotensin-converting enzyme insertion/deletion polymorphism contributes to ischemic stroke risk: a meta-analysis of 50 case-control studies // PLoS One. – 2012. – Vol. 7, № 10. – Art. e46495.
Zhao J., Qin X., Li S., Zeng Z. Association between the ACE I/D polymorphism and risk of ischemic stroke: an updated meta-analysis of 47,026 subjects from 105 case-control studies // Journal of the Neurological Sciences. – 2014. – Vol. 345, № 1–2. – P. 37–47.
Su C., Liu W.C., Li G.M., Huang Y. Association between the angiotensin-converting enzyme I/D polymorphism and risk of cerebral small vessel disease: a meta-analysis based on 7186 subjects // Journal of Stroke and Cerebrovascular Diseases. – 2021. – Vol. 30, № 3. – Art. 105579.
Weidemann A., Klanke B., Wagner M. et al. Hypoxia, via stabilization of the hypoxia-inducible factor HIF-1alpha, is a direct and sufficient stimulus for brain-type natriuretic peptide induction // Biochemical Journal. – 2008. – Vol. 409, №
– P. 233–242.
Xie W., Zhu T., Zhang S., Sun X. Protective effects of gypenoside XVII against cerebral ischemia/reperfusion injury via SIRT1-FOXO3A- and HIF1A-BNIP3-mediated mitochondrial autophagy // Journal of Translational Medicine. – 2022. – Vol. 20, № 1. – Art. 622.
Yang F., Gu Y., Yan Y. et al. The association of HIF1A gene polymorphism and its expression with ischemic stroke
// Scientific Reports. – 2025. – Vol. 15. – Art. 14600.
Bielecka-Dabrowa A., Sakowicz A., Misztal M. et al. Differences in biochemical and genetic biomarkers in patients with heart failure of various etiologies // International Journal of Cardiology. – 2016. – Vol. 221. – P. 1073–1080.
Karlsson W.K., Sørensen C.G., Kruuse C. L-arginine and L-NMMA for assessing cerebral endothelial dysfunction in ischaemic cerebrovascular disease: a systematic review // Clinical and Experimental Pharmacology and Physiology. – 2017. – Vol. 44, № 1. – P. 13–20.