PARKINSON KASALLIGINING UZOQ DAVOM ETUVCHI KECHISHIDA MIYANING CHUQUR STIMULYATSIYASI: DAVOLASH NATIJALARINI MULTIMODAL BAHOLASH BILAN KLINIK HOLAT
##article.subject##:
Parkinson kasalligi, miyaning chuqur stimulyatsiyasi, DBS, subtalamik yadro, neyromodulyatsiya, bradikineziya, tremor, motor fluktuatsiyalar, neyroreabilitatsiya##article.abstract##
Kirish. Miyaning chuqur stimulyatsiyasi (DBS) Parkinson kasalligining rivojlangan bosqichlarida, ayniqsa yaqqol motor fluktuatsiyalar, levodopa bilan bog‘liq diskineziyalar, dori vositalariga rezistent tremor hamda optimal dopaminergik davolashga qaramay hayot sifati pasaygan bemorlarda samarali neyromodulyatsion usullardan biri hisoblanadi. Ushbu maqolada 1972-yilda tug‘ilgan, kasallik davomiyligi 20 yildan ortiq bo‘lgan va dastlabki tibbiy hujjatlarda Parkinson kasalligining 4-bosqichi, rigid-titroq shakli qayd etilgan erkak bemorning klinik holati taqdim etiladi. Klinik manzarada tremor, bradikineziya, qaytalanuvchi mushak rigidligi, qo‘l-oyoqlarda kuchsizlik hamda qabziyat ko‘rinishidagi vegetativ buzilishlar ustun bo‘lgan. Operatsiyagacha bemor kombinatsiyalangan antiparkinsonik farmakoterapiya qabul qilgan; dori qabul qilgandan keyingi ON va 12 soatlik dori tanaffusidan keyingi OFF holatlarini aks ettiruvchi videoyozuvlar mavjud bo‘lgan.
Klinik holat. Kompleks nevrologik, neyropsixologik va neyrovizual tekshiruvlardan so‘ng bemorga DBS tizimi implantatsiyasi bajarilgan. Natijalarni obyektiv baholash uchun MDS-UPDRS, Hoehn–Yahr, Schwab and England, PDQ-39, MoCA, Berg Balance Scale, Timed Up and Go shkalalari va levodopa-ekvivalent sutkalik doza hisobidan iborat dinamik kuzatuv protokoli taklif etiladi. Operatsiyadan oldingi va keyingi MRT hamda MSKT tasvirlarini solishtirish, elektrodlarning trajektoriyasi va yakuniy joylashuvini tekshirish, gemorragik asoratlarni istisno qilish hamda tasviriy ma’lumotlarni klinik javob bilan korrelyatsiya qilish alohida ahamiyatga ega.
Xulosa. Mazkur holat uzoq davom etgan Parkinson kasalligida DBSni stereotaktik rejalashtirish, stimulyatorni individual dasturlash, farmakoterapiyani optimallashtirish va strukturaviy neyroreabilitatsiya bilan birlashtirish zarurligini ko‘rsatadi.
Библиографические ссылки
Simon, D. K., Tanner, C. M., & Brundin, P. (2020). Parkinson disease epidemiology, pathology, genetics, and pathophysiology. Clinics in Geriatric Medicine, 36(1), 1–12.
Khaydarova D.K., Mansurova N.A. Analysis of Motor Complications in Parkinson’s Disease Phenotypes. Journal of Advances in Medicine and Medical Research. 25(5): 1-7, 2018;
Ferriero, G., Magro, V. M., Ferrara, P. E., Ariani, M., Coraci, D., Codazza, S., Maggi, L., & Ronconi, G. (2025). Deep-brain stimulation and intensive rehabilitation in a patient with Parkinson disease: A case report. American Journal of Case Reports, 26, e946308. https://doi.org/10.12659/AJCR.946308
Khodjieva D. T., Khaydarova D. K., Khaydarov N. K. Diagnosis and treatment of early stage parkinson's disease. European Journal of Research. 2017. P. 43-52
Williams, A., Gill, S., Varma, T., Jenkinson, C., Quinn, N., Mitchell, R., Scott, R., Ives, N., Rick, C., Daniels, J., et al. (2010). Deep brain stimulation plus best medical therapy versus best medical therapy alone for advanced Parkinson’s disease: A randomised, open-label trial. The Lancet Neurology, 9(6), 581–591.
Weaver, F. M., Follett, K., Stern, M., Hur, K., Harris, C., Marks, W. J., Rothlind, J., Sagher, O., Reda, D., Moy, C. S., et al. (2009). Bilateral deep brain stimulation vs best medical therapy for patients with advanced Parkinson disease: A randomized controlled trial. JAMA, 301(1), 63–73.
Ernst, M., Folkerts, A. K., Gollan, R., Lieker, E., Caro-Valenzuela, J., Adams, A., Cryns, N., Monsef, I., Dresen, A., Roheger, M., & Kalbe, E. (2023). Physical exercise for people with Parkinson’s disease: A systematic review and network meta-analysis. Cochrane Database of Systematic Reviews, 1, CD013856.
Naro, A., Pignolo, L., Sorbera, C., Latino, M., Caccamo, L., Manuli, A., La Rosa, G., Bramanti, A., Calabrò, R. S., & Bramanti, P. (2020). A case-controlled pilot study on rhythmic auditory stimulation-assisted gait training and conventional physiotherapy in patients with Parkinson’s disease submitted to deep brain stimulation. Frontiers in Neurology, 11, 794.
Murcia Carretero, S., Petermann, K., Debove, I., Amstutz, D., Sousa, M., Waskönig, J., Diamantaras, A. A., Tinkhauser, G., Nowacki, A., Pollo, C., et al. (2024). Quality of life after deep brain stimulation in Parkinson’s disease: Does the target matter? Movement Disorders Clinical Practice, 11(11), 1379–1387. https://doi.org/10.1002/mdc3.14199
Petersen, J. J., Kamp, C. B., Faltermeier, P., Juul, S., Løkkegaard, A., Gluud, C., & Jakobsen, J. C. (2024). Deep brain stimulation for Parkinson’s disease: Systematic review with meta-analysis and trial sequential analysis. BMJ Medicine, 3(1), e000705. https://doi.org/10.1136/bmjmed-2023-000705
Гусев, Е. И., Катунина, Е. А., & Титова, Н. В. (2016). Глубокая стимуляция мозга в лечении болезни Паркинсона. Вестник Росздравнадзора, 6, 54–60.
Лихачев, С. А., Ващилин, В. В., Буняк, А. Г., Алексеевец, В. В., & Забродец, Г. В. (2018). Глубокая стимуляция мозга у пациентов с болезнью Паркинсона: показания, порядок отбора, результаты лечения. Вестник Смоленской государственной медицинской академии, 17(1), 137–142.
Султанова, С. Г., Федорова, Н. В., Веругина, Н. И., & Смоленцева, И. Г. (2025). Влияние двусторонней глубокой стимуляции субталамического ядра на ходьбу и равновесие у пациентов с болезнью Паркинсона. Журнал неврологии и психиатрии им. С. С. Корсакова, 125(3), 94–101. https://doi.org/10.17116/jnevro202512503194
Министерство здравоохранения Российской Федерации. (2021). Клинические рекомендации: Болезнь Паркинсона, вторичный паркинсонизм и другие заболевания, проявляющиеся синдромом паркинсонизма. Москва: Минздрав России.
Ризаев, Ж. А., Раимова, М. М., Бобоев, К. К., & Абдуллаева, М. Б. (2019). Паркинсон: таснифи, клиника ва даволаш асослари. Stomatologiya, 1(74), 64–67.
Хайдаров, Н. К., Раимова, М. М., & Алиханов, С. А. (2022). Транскраниальная магнитная стимуляция при болезни Паркинсона как метод восстановления моторных и немоторных нарушений. Журнал неврологии и нейрохирургических исследований, 3(6).
Naimov, O. Y., Matmurodov, R. J., & Muminov, B. A. (2025). Parkinson kasalligida motor fluktuatsiyalarni bemorlar psixoemotsional holati va yashash sifatiga ta’siri. O‘zbekiston tibbiyot ilmi, 4(5), 20–26. https://doi.org/10.56121/2181-3612-2025-5-20-26
Isroilova, G. M., Isroilova, G. Sh., Saifitdinkhuzhaev, Z. F., Nasirdinova, N. A., & Quchkarova, O. B. (2026). Parkinson kasalligida depressiya: bosqich va harakat yetishmovchiligining hal qiluvchi roli. Xalqaro ilmiy pediatriya jurnali, 5(1), 1228–1234. https://doi.org/10.56121/2181-2926-2026-5-1-1228-1234
Abdurahmonova, D. (2025). Parkinson kasalligi: zamonaviy davolash strategiyalari. Journal of New Century Innovations, 82(1), 18–19. https://doi.org/10.71337/inlibrary.uz.jnci.129236
Collomb-Clerc, A., & Welter, M. L. (2015). Effects of deep brain stimulation on balance and gait in patients with Parkinson’s disease: A systematic neurophysiological review. Neurophysiologie Clinique/Clinical Neurophysiology, 45(4–5), 371–388.
Hacker, M. L., Turchan, M., Heusinkveld, L. E., Currie, A. D., Millan, S. H., Molinari, A. L., Konrad, P. E., Davis, T. L., Phibbs, F. T., Hedera, P., et al. (2020). Deep brain stimulation in early-stage Parkinson disease: Five-year outcomes. Neurology, 95(4), e393–e401.
França, C., Carra, R. B., Diniz, J. M., Munhoz, R. P., & Cury, R. G. (2022). Deep brain stimulation in Parkinson’s disease: State of the art and future perspectives. Arquivos de Neuro-Psiquiatria, 80(5 Suppl 1), 105–115.