O'TKIR ISHEMIK INSULTLI BEMORLARNI TERAPEVTIK DARCHADA BOSHQARISH STRATEGIYASINI TAKOMILLASHTIRISH: ZAMONAVIY REPERFUZION YONDASHUVLARNI TAHLILI
##article.subject##:
acute ischemic stroke; therapeutic window; intravenous thrombolysis; tenecteplase; alteplase; mechanical thrombectomy; reperfusion therapy; large-vessel occlusion; CT perfusion; functional outcome##article.abstract##
Kirish. O'tkir ishemik insult (O'II) asosiy nevrologik shoshilinch holatlardan biri bo'lib, dunyoda o'lim va uzoq muddatli nogironlikning yetakchi sabablaridan hisoblanadi. Reperfuzion terapiya samaradorligi simptomlar boshlanishidan davolashgacha o'tgan vaqtga bog'liq. Biroq neyrotasvirlash va endovaskulyar davolashdagi so'nggi yutuqlar tanlangan bemorlarda ishemik miya to'qimasining biologik holati xronologik vaqtdan ko'ra muhimroq bo'lishi mumkinligini ko'rsatmoqda.
Maqsad. O'tkir ishemik insultli bemorlarni terapevtik darcha davomida boshqarishning zamonaviy yondashuvlarini tahlil qilish hamda reperfuzion terapiya, bemorlarni tanlash va funksional natijalarni optimallashtirish strategiyalarini aniqlash.
Material va usullar. Asosan 2020-2026 yillarda nashr etilgan zamonaviy xalqaro klinik qo'llanmalar, randomizatsiyalangan klinik tadqiqotlar, tizimli sharhlar va meta-tahlillar asosida tavsifiy adabiyot sharhi o'tkazildi. Sharh venaga tomchilatib trombolizis, alteplaza, tenekteplaza, mexanik trombektomiya, ko'prik terapiyasi, multimodal neyrotasvirlash, kengaytirilgan terapevtik darchalar va to'qimaga asoslangan bemor tanlashga qaratildi.
Natijalar. Zamonaviy dalillar simptomlar boshlanishidan yoki oxirgi marta sog'lom ko'rilgan vaqtdan 4,5 soat ichida nogironlikka olib keluvchi o'tkir ishemik insultli mos bemorlarda tezkor venaga tomchilatib trombolizisni qo'llab-quvvatlaydi. 0,25 mg/kg dozadagi tenekteplaza zamonaviy randomizatsiyalangan klinik tadqiqotlarda 0,9 mg/kg dozadagi alteplazaga nisbatan kam bo'lmagan funksional natijalarni ko'rsatdi va yagona bolyus tarzida yuborilishi amaliy afzallik hisoblanadi. Mexanik trombektomiya katta tomir okklyuziyasi bo'lgan tanlangan bemorlar uchun yuqori samarali davolash usuli bo'lib, mos bemorlarda 6 soatgacha, tanlangan bemorlarda esa klinik va tasvirlash mezonlariga asosan 24 soatgacha tavsiya etiladi. Kompyuter tomografik angiografiya va perfuziya tomir okklyuziyasi, infarkt yadrosi va potentsial saqlanadigan to'qimani aniqlashga yordam beradi.
Xulosa. O'tkir ishemik insultni terapevtik darcha davomida boshqarishni optimallashtirish muvofiqlashtirilgan, vaqtga sezgir va individuallashtirilgan yondashuvni talab qiladi. Tezkor aniqlash, zudlik bilan neyrotasvirlash, erta reperfuziya, katta tomir okklyuziyasini aniqlash, venaga tomchilatib trombolizis va mexanik trombektomiyadan oqilona foydalanish hamda to'qimaga asoslangan bemor tanlash zamonaviy insult yordamining asosiy tarkibiy qismlaridir.
Библиографические ссылки
Prabhakaran S, Gonzalez NR, Zachrison KS, et al. 2026 guideline for the early management of patients with acute ischemic stroke: a guideline from the American Heart Association/American Stroke Association. Stroke. 2026.
DT Hodzhieva, SS Pulatov, DK Hajdarova Vse o gemorragicheskom insulte lic pozhilogo i starcheskogo vozrasta.[All about hemorrhagic stroke of elderly and elderly people] Nauka molodyh-Young Science. 2015. 87-96.
Muir KW, Ford GA, Ford I, Wardlaw JM, McConnachie A, Greenlaw N, et al. Tenecteplase versus alteplase for acute stroke within 4.5 h of onset (ATTEST-2): a randomised, parallel group, open-label trial. Lancet Neurol. 2024;23(11):1087-96. doi:10.1016/S1474-4422(24)00377-6.
Khaydarova Dildora Kadirovna, Khodjyeva Dilbar Tadjiyevna, Bobokulov Gulmurod Dilmurodovich. Optimization Of Neuroprotective Therapy Of Ischemic Stroke In The Acute Period. European Journal of Molecular & Clinical Medicine. Volume 07, Issue 03, 2020. Р. 3720-3723
Khaydarova Dildora Kadirovna, Samadov Alibek Uktamovich. Current issues in the development of neuroprotective therapy in ischemic stroke. International Scientific Research Journal (WoS) 2021.6. Moreno-Gomez V, Wold JJ. Therapeutic options for disabling acute ischemic stroke. Med Clin North Am. 2025;109(2):343-56.
Khaydarova Dildora Kadirovna, Xaydarov Nodirjon Kadirovich, Khodjyeva Dilbar Tadjiyevna. Clinical basis for the development of neuroprotective therapy in acute ischemic stroke. International Journal of Health Sciences, 4177-4183. 2022
Huang J, et al. Tenecteplase versus alteplase for the treatment of acute ischemic stroke: a meta-analysis of randomized controlled trials. Ann Med. 2024.
