DIQQAT VA GIPERAKTIVLIK SINDROMI BO‘LGAN BOLALARDA KOGNITIV STATUS VA SPESIFIK BO‘LMAGAN MAKTAB DESATAPTATSIYASINING SHAKLLANISHINI O‘RGANISHNING TIZIMLI YONDASHUVI
##article.subject##:
DEGS, diqqat yetishmasligi va giperaktivlik sindromi, kognitiv holat, maktab dezadaptatsiyasi, executive dysfunction, neuropsychology, attention deficit, hissiy disregulyatsiya, kognitiv buzilishlar, bolalar nevrologiyasi, ijro etuvchi funksiyalar, maktab xavotiri, neyropsixologik diagnostika##article.abstract##
Maqola diqqat yetishmasligi va giperaktivlik sindromi - Attention Deficit Hyperactivity Disorder bilan og‘rigan bolalarda kognitiv holat va nospetsifik maktab dezadaptatsiyasi hodisasining shakllanish mexanizmlarini o‘rganishga bag‘ishlangan. Zamonaviy ta’lim muhitida bolaning o‘quv faoliyati xususiyatlarini belgilovchi neyropsixologik, xulq-atvor va hissiy-shaxsiy komponentlar ko‘rib chiqiladi. Ijro etuvchi funksiyalarning yetishmasligi, ixtiyoriy diqqatning buzilishi, axborotni qayta ishlash tezligining pasayishi va maktabda barqaror qiyinchiliklarning shakllanishi o‘rtasidagi bog‘liqlik tahlil qilindi. DEGS bilan og‘rigan bolalarning 62-78% da akademik samaradorlikning pasayishi, hissiy beqarorlik va ijtimoiy moslashuvning buzilishi bilan kechadigan kognitiv buzilish belgilari mavjudligi aniqlangan. "Yashirin dezadaptatsiya" fenomeniga alohida e’tibor qaratilgan bo‘lib, bunda bolaning intellektual salohiyati saqlanib qoladi, biroq frontostriatal zanjirlarning disfunksiyasi va tartibga solish mexanizmlarining yetishmovchiligi tufayli o‘quv natijalari qisman bo‘lib qoladi. Kognitiv yetishmovchilikning turli variantlari bo‘lgan maktab o‘quvchilarining klinik-psixologik profiliga misollar keltirilgan. Neyrobiologik buzilishlar, xulq-atvor xususiyatlari va maktabdagi muvaffaqiyatning pasayishi o‘rtasidagi sabab-oqibat aloqalari ochib beriladi. Material bolalar nevrologiyasi, klinik psixologiya, neyropsixologiya va korreksion pedagogikani birlashtirgan fanlararo yondashuvga qaratilgan.
Библиографические ссылки
Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders. American Psychiatric Association. — Washington: APA Publishing, 2022.
Attention-Deficit Hyperactivity Disorder / R.A. Barkley. — New York: Guilford Press, 2021.
Лурия А.Р. Высшие корковые функции человека. — СПб.: Питер, 2020.
Выготский Л.С. Психология развития ребёнка. — М.: Юрайт, 2019.
Polanczyk G.V., Rohde L.A. Epidemiology of ADHD across the lifespan // Current Opinion in Psychiatry. — 2023. — Vol. 36(2). — P. 110–118.
Faraone S.V., Larsson H. Genetics of attention deficit hyperactivity disorder // Molecular Psychiatry. — 2022. — Vol. 27. — P. 265–279.
Sonuga-Barke E.J.S. Cognitive neuroscience of ADHD // The Lancet Psychiatry. — 2021. — Vol. 8(3). — P. 245–258.
Трясорукова Т.П. Нейропсихология детского возраста. — Ростов н/Д: Феникс, 2021.
Bozhovich L.I. Personality and its formation in childhood. — Moscow: Progress Publishers, 2018.
Diamond A. Executive Functions // Annual Review of Psychology. — 2020. — Vol. 71. — P. 135–168.
Конопкин О.А. Психическая саморегуляция произвольной активности человека. — М.: Наука, 2019.
Brown T.E. A New Understanding of ADHD in Children and Adults. — London: Routledge, 2022.
Willcutt E.G. Neuropsychology of ADHD // Neuropsychology Review. — 2021. — Vol. 31(4). — P. 481–502.
Заваденко Н.Н. Синдром дефицита внимания и гиперактивности у детей. — М.: ГЭОТАР-Медиа, 2022.
World Health Organization. International Classification of Diseases. — Geneva: WHO Press, 2022.
