TROMBOFILIYA GENETIK MARKERLARI AYOILLARDA TSEREBROVASKULYAR KASALLIKLAR XAVFINI PROGNOZ QILISH VA STRATIFIKATSIYA QILISH VOSITASI SIFATIDA
##article.subject##:
ishemik insult; ayollar; trombofiliya; genetika markerlari; MTHFR; F5; F2; PAI-1; prognostik qiymat.##article.abstract##
Maqsad. Ayollarda yoshga qarab stratifikatsiyani hisobga olgan holda ishemik insult rivojlanishida trombofiliya genetika markerlarining prognostik ahamiyatini baholash.
Materiallar va usullar. 24 yoshdan 74 yoshgacha bo‘lgan o‘tkir ishemik insultli 97 nafar ayol tekshirildi. Tadqiqot tarkibiga kliniko-nevrologik baholash, laborator-koagulologik tahlillar, shuningdek, MTHFR C677T, F5 G1691A, F2 G20210A va PAI-1 675 4G/5G polimorfizmlarining molekulyar-genetik testlari kiritildi. Nazorat guruhini serebrovaskulyar patologiya belgilari bo‘lmagan 30 nafar shartli sog‘lom ayollar tashkil etdi. Statistik ishlov berishda χ²-mezoni, ishonch intervallari bilan odds ratio (OR) hisoblash, ROC-tahlil (AUC, sezgirlik, spetsifiklik) qo‘llanildi. Natijalar. Yosh ayollarda trombofiliyaga xos variantlar tashuvchiligi tez-tez uchradi: MTHFR (T/T – 44 %), F2 (A/A – 42 %) va F5 (A/A – 17 %), ular D-dimer darajasining oshishi (456,11 ± 83,29 ng/ml) va tranzitor ishemik xurujlar epizodlari bilan birga kuzatildi. Qariyalar guruhida asosan tomir-metabolik omillar ustun bo‘ldi (arterial gipertenziya – 100 %, qandli diabet – 59 %, ateroskleroz – 66 %). MTHFR C677T va PAI-1 675 4G/5G polimorfizmlari ROC-tahlilda yuqori prognostik qiymat ko‘rsatdi (AUC > 0,70). Genetik va kliniko-laborator prediktorlar majmuasi ayollarda insult patogenezining yoshga xos xususiyatlarini aniqlash imkonini berdi.
Xulosalar. Trombofiliya genetika markerlari ayollarda insult xavfini baholashda muhim prognostik ahamiyatga ega bo‘lib, ayniqsa yosh guruhda ahamiyati katta. Yoshga qarab stratifikatsiya prognoz aniqligini oshiradi hamda profilaktika va terapiyada shaxsiylashtirilgan yondashuv zarurligini asoslaydi.
Библиографические ссылки
Абдуллаева Ш.Р., Ахмедова Н.Э. Цереброваскулярные заболевания у женщин: клинико-генетический анализ. Journal of Biomedicine and Practice. 2022;7(1):150–156.
Абдурахманова Н.М., Туляганова Д.К. Факторы риска инсульта у женщин репродуктивного возраста. O‘zbekiston Tibbiyot Jurnali. 2021;5:22–27.
Кадырова А.Ш., Рахматуллаева Г.К., Мирзаева К.С. Анализ риска возникновения острого нарушения мозгового кровообращения на фоне беременности. Журнал неврологии и нейрохирургических исследований. 2023;3:38–41.
Маматкулова Г.И., Касымова Ф.Ш. Артериальная гипертензия и инсульт у женщин. Medicus. 2020;2:65–70.
Тураева Д.К., Бекназарова М.С. Дислипидемия и её роль в патогенезе ишемического инсульта. O‘zbekiston Tibbiyot Jurnali. 2018;3:48–52.
Appelros P, Stegmayr B, Terént A. Sex differences in stroke epidemiology: a systematic review. Stroke. 2018;40(4):1082–1090.
DT Hodzhieva, SS Pulatov, DK Hajdarova Vse o gemorragicheskom insulte lic pozhilogo i starcheskogo vozrasta.[All about hemorrhagic stroke of elderly and elderly people] Nauka molodyh-Young Science. 2015. 87-96.
Demarin V, Lisak M, Morović S. Genetic and epigenetic risk factors of stroke. Acta Clin Croat. 2015;51(2):313–318.
Khaydarova Dildora Kadirovna, Xaydarov Nodirjon Kadirovich, Khodjyeva Dilbar Tadjiyevna Clinical basis for the development of neuroprotective therapy in acute ischemic stroke. International Journal of Health Sciences, 4177-4183. 2022
Meschia JF, Bushnell C, Boden-Albala B, et al. Guidelines for the primary prevention of stroke. Stroke. 2017;45(12):3754–3832.
Sacco RL, Kasner SE, Broderick JP, et al. An updated definition of stroke for the 21st century. Stroke. 2018;44(7):2064–2089.
Khaydarova Dildora Kadirovna, Xaydarov Nodirjon Kadirovich, Khodjyeva Dilbar Tadjiyevna Clinical basis for the development of neuroprotective therapy in acute ischemic stroke. International Journal of Health Sciences, 4177-4183. 2022
Slowik A, Borratynska A, Pera J, et al. Genetic risk factors in young adults with ischemic stroke. Acta Neurol Scand. 2020;121(6):358–363.
Sofi F, Abbate R, Gensini GF, Casini A. Accumulation of risk factors and the risk of ischemic stroke: a meta-analysis. Stroke. 2020;41(6):e76–e83.