ПАРКИНСОН КАСАЛЛИГИДА ПСИХО-ЭМОЦИОНАЛ БУЗИЛИШЛАР ВА БЕМОРЛАРГА ТИББИЙ ПСИХОЛОГИК ЁНДАШУВ (АДАБИЁТЛАР ШАРҲИ)
##article.subject##:
Паркинсон касаллиги, психо-эмоционал бузилишлар, тиббий психология##article.abstract##
Паркинсон касаллиги (ПК) – кенг тарқалган нейродегенератив касаллик бўлиб, клиник жиҳатдан 3 та асосий белгилар билан тавсифланади: брадикинезия, тинчликдаги тремор, мушаклар ригидлиги. Бироқ, ПК кенг спектрли клиник кўринишга эга бўлган мураккаб гетероген касалликдир. Ҳаракат бузилишларидан ташқари, ПК учун кўплаб номотор клиник белгилар ҳам хос бўлиб, бу номотор белгилар мотор белгилардан анча аввал намоён бўлади ва бемор ҳаёт сифатига сезиларли таъсир қилади. Ушбу номотор белгилар ичида психо-эмоционал бузилишлар алоҳида гуруҳни ташкил этади. ПК бўйича ўтказилаётган тадқиқотлар орасида етакчи ўринлардан бирини беморларнинг ҳаёт сифатини ёмонлаштирадиган омилларни ўрганишга қаратилган илмий ишлар ташкил қилмоқда. ПК нинг бемор ҳаёт сифатига ўзига хос салбий таъсирини ҳисобга олган ҳолда, касалликни индивидуал даволаш чора тадбирларини ишлаб чиқиш истиқболли вазифа бўлиб қолмоқда. Шунга кўра, ҳозирги кунда турли психо-эмоционал бузилишлар (ПЭБ), жумладан, эмоционал, когнитив, ҳатти-ҳаракат (поведение) бузилишлари, чарчоқ, уйқу ва бардамликнинг бузилиши кабилар алоҳида ўрганилмоқда. Шу нуқтаъи назардан, биз ушбу мақоламизда ПК беморларда ПЭБ ўрганилган турли халқаро тадқиқот ишларини таҳлил қилиб чиқдик ва таҳлилларимиз натижаларини қуйида баён қилдик.
Библиографические ссылки
Aarsland D, Marsh L, Schrag A. Neuropsychiatric symptoms in Parkinsons disease. Mov Disord. 2009; 24(15):2175–86. DOI: 10.1002/mds.22589.;
Armstrong MJ, Okun MS. Diagnosis and treatment of Parkinson disease: a review. JAMA. 2020;323:548–60.;
Chaudhuri KR, Healy DG, Schapira AH; National Institute for Clinical Excellence. Non-motor symptoms of Parkin¬son’s disease: diagnosis and management. Lancet Neurol 2006;5:235-245;
Gallanger DA, Lees AJ, Shrag A. What are the most important nonmotor symptoms in patients with Parkinsons disease and are we missing them? Mov Disord. 2010;15(15):2493–500. DOI: 10.1002/mds.23394.;
Holmuratova, B., Rashidova, N., Khalimova, K., Matmurodov, R., & Rakhmatullaeva, G. (2023). The role of BDNF in the clinical course of primary headaches. Cephalalgia Reports, 6, 25158163231190292.;
Holmuratova, B., Rashidova, N., Khalimova, K., & Khudayarova, S. (2024). The role of brain-derived neurotrophic factor during Parkinson's disease. Parkinsonism & Related Disorders, 122.;
Kalia LV, Lang AE. Parkinson's disease. Lancet. 2015;386(9996):896-912;
Khudayarova, S., Rakhmatullayeva, G., & Holmuratova, B. (2024). Examination of cognitive function in Parkinson's disease patients with chronic kidney disease. Parkinsonism & Related Disorders, 122.;
Khudayarova, S., Rakhmatullayeva, G., & Holmuratova, B. (2024). Vascular remodeling in patients with CKD as a risk factor for the development of vascular Parkinsonism. Parkinsonism & Related Disorders, 122.;
Kim J, Kim M, Kwon do Y, Seo WK, Kim JH, Baik JS, et al. Clinical characteristics of impulse control and repetitive behavior disorders in Parkinson’s disease. J Neurol 2013; 260:429-437;
Lang AE, Lozano AM. Parkinson’s disease. First of two parts. N Engl J Med 1998;339:1044-1053.; 2. Braak H, Braak E. Pathoanatomy of Parkinson’s disease. J Neurol 2000;247 Suppl 2:II3-II10;
Leroi I, David R, Robert PH. Apathy in Parkinsons disease. In: Psychiatry of in Parkinsons Disease. Edmeier KP, O’Brien JT, Taylor J- P, editors. Basel: Karger; 2012. P. 27–40. DOI: http://dx.doi.org/10.1159/000331524;
Levin OS. Bolezn' Parkinsona kak neiropsikhiatricheskoe zabolevanie. Rukovodstvo dlya vrachei po materialam II Natsional'nogo kongressa po bolezni Parkinsona i rasstroistvam dvizhenii [Parkinson's illness as neuropsychiatric disease. The management for doctors on materials II of the National congress due to illness Parkinson and to disorders of movements]. Illarioshkina SN, Levina OS, editors. Moscow: NTsN RAMN; 2011. P. 99–104.
Levy R, Dubois B. Apathy and functional anatomy of the prefrontal cortex-basal ganglia circuits. Cereb Cortex. 2006;16(7):916–28. DOI:http://dx.doi.org/10.1093/cercor/bhj043. Epub 2005 Oct 5.]
McLean, G., Lawrence, M., Simpson, R. et al. Mindfulness-based stress reduction in Parkinson’s disease: a systematic review. BMC Neurol 17, 92 (2017). https://doi.org/10.1186/s12883-017-0876-4;
Nodel' MR, Yakhno NN. Nervous and mental disorders of parkinson's disease. Nevrologiya, neiropsikhiatriya, psikhosomatika = Neurology, Neuropsychiatry, Psychosomatics. 2009;(2):3–8. (In Russ.)]. DOI:http://dx.doi.org/10.14412/2074-2711-2009-30;
Mulin E, Leone E, Dujardin K, et al. Diagnostic criteria for apathy in clinical practice. Int J Geriatr Psychiatry. 2011;26(2):158–65.DOI: 10.1002/gps.2508;
Pedersen KF, Larsen JP, Alves G, Aarsland D. Prevalence and clinical correlates of apathy in Parkinsons disease: a community-based study. Parkinsonism Relat Disord. 2009 May;15(4):295–9. DOI: 10.1016/j.parkreldis.2008.07.006.Epub 2008 Sep 17.
Pluck GC, Brown RG. Apathy in Parkinson’s disease. J Neurol Neurosurg Psychiatry. 2002;73(6):636–42. DOI: http://dx.doi.org/10.1136/jnnp.73.6.636.
Scaravilli T, Gasparoli E, Rinaldi F, et al. Health-related quality of life and sleep disorders in Parkinson's disease. Neurol Sci. 2003 Oct;24(3):209–10. DOI: http://dx.doi.org/10.1007/s10072-003-0134-y.;
Stacy M. Nonmotor symptoms in Parkinson’s disease. Int J Neurosci 2011;121 Suppl 2:9-17;
Voon V., Hassan K., Zurowski M. et al. Prevalence of repetitive and re- ward-seeking behaviors in Parkinson’s disease. Neurology. 2006; 67: 1254–1257. PMID: 16957130. DOI: 10.1212/01.wnl.0000238503.20816.13.
Weintraub D., Koester J., Potenza M.N. et al. Impulsive control disorders in Parkinson’s disease: a cross-sectional study of 3090 patients. Arch. Neurol. 2010; 67: 589–595. PMID: 20457959. DOI: 10.1001/archneurol.2010.65.