СУРУНКАЛИ МИЯ ИШЕМИЯСИДА КОГНИТИВ БУЗИЛИШЛАР ТАРКИБИ (СТРУКТУРАСИ)
##article.subject##:
Сурункали мия ишемияси, нейропсихологик зарарланиш, когнитив зарарланиш, психопатологик ҳолат, Спилбергер-Ханин шкаласи, DASS-21 шкаласи, HADS шкаласи, Бек депрессия шкаласи, Монреал (MoCa) шкаласи, Адденбрукск-III (Addenbrooke’s cognitive examination III, ACE-III) шкаласи##article.abstract##
Тадқиқот мақсади. Сурункали мия ишемияси (СМИ) босқичларига кўра нейропсихологик зарарланиш таркибини ўрганиш, сабаби ва омилларини таҳлил этиш.
Материал ва усуллар. Тадқиқотда 172 (100%) нафар бемор неврологик, нейропсихологик текширувдан ўтказилди. Беморлар 3 гуруҳга бўлиб ўрганилди: 1-гуруҳ - хафақон касаллиги мавжуд, СМИ яққол намоён бўлмаган 62 (36,1%) нафар бемор, 2-гуруҳ – СМИнинг 2-босқичи, когнитив фаолиятининг енгил ва ўрта даражадаги бузилган 57 (33,1%) нафар бемор, 3-гуруҳ – СМИ фонида ривожланган томир деменцияси билан оғриган 53 (30,8%) нафар бемор. Нейропсихологик текширув DASS-21 (Depression, Anxiety, Stress Scale-21), HADS (Hospital Anxiety and Depression Scale), Спилбергер Ч.Д. ва Ханин Ю.Л. шкалалари, Бек депрессия шкала (Beck Depression Inventory: BDI)си, Монреал шкаласи (МоСА), Адденбрукск-III (Addenbrooke’s cognitive examination III, ACE-III) шкалаларидан фойдаландик.
Натижа. Тадқиқотда 44 ёшдан 73 ёшгача бўлган беморлар ташкил этди. СМИнинг 3-босқичи, демент ҳолатида (3-гуруҳ) эркаклар сони кўпроқ бўлиб эркакларда аёлларга нисбатан когнитив зарарланиш тез ривожланишидан, ногиронлик ҳолати, ҳатто ўлим ҳолатининг айнан эркакларда кўпроқ учрашидан далолат берди. DASS-21 шкаласи натижаларига кўра, тушкунликнинг паст даражаси 1-гуруҳда, ўрта ва юқори даражаси 2-гуруҳ учун характерли бўлди, 3-гуруҳ беморларида эса когнитив ҳолатнинг деменция даражаси мавжудлиги сабаб аниқлаш қийинчиликлар туғдирди. HADS шкаласи бўйича 1-гуруҳ беморларида хавотирнинг мавжуд эмаслиги, субклиник хавотирнинг ҳар учала гуруҳда деярли бир хил тарқалганлиги, оғир даражадаги хавотир эса иккала гуруҳдан фарқли 2-гуруҳ беморларининг деярли ярмида кузатилганлиги аниқланди. Спилбергер ва Ханин шкаласи бўйича STAI-ШХ ва STAI-ҲХ/РХ ўрта даражасининг ҳар учала гуруҳда деярли бир хил тарқалганлиги, STAI-ШХ кучли даражаси 3-гуруҳда 1-гуруҳга нисбатан камроқ (P<0,05), STAI-ҲХ/РХнинг кучли даражаси 2-гуруҳда 1-гуруҳга нисбатан кўпроқ (P<0,001) тарқалганлиги аниқланди. BDI шкаласига кўра, асосий гуруҳларда енгил, яққол ва оғир даражадаги депрессия ҳолати аниқланди. Беморларнинг когнитив хусусиятлари баҳоланганда, учала гуруҳда ҳам енгил, ўрта ва оғир когнитив бузилиш мавжудлиги кузатилди. СМИнинг босқичига кўра когнитив ҳолат пасайиб бориши гувоҳи бўлдик.
Хулоса. Цереброваскуляр касалликлар туркумига кирувчи сурункали мия ишемиясида касаллик ривожланишига кўра когнитив ва психопатологик ҳолат чуқурлашади, ушбу когнитив ва психопатологик ўзаришлар касаллик босқичини аниқлаш, қандай ва қайси шароитда даволаш, қайси дори воситаларини танлаш ҳамда адекват тиббий ёрдам кўрсатиш, оғир асоратлар ривожланишининг эрта профилактикасини ўтказиш, бемор қариндашларига унинг парвариши учун тўғри йўналтириш имконини янада оширади.
Библиографические ссылки
Амелина И.П., Романенко А.В., Соловьева Э.Ю. Этиопатогенетические и терапевтические аспекты церебральной микроангиопатии. Трудный пациент. 2019; 17 (11–12): 15-23. DOI: 10.24411/2074-1995-2019-10081.
Боголепова А.Н. Когнитивные и эмоциональные нарушения у больных с хронической цереброваскулярной недостаточностью. Медицинский совет. 2020; 8: 29–37. DOI: 10.21518/2079-701X-2020-8-29-37.
Варако Н.А., Архипова Д.В., Ковязина М.С., Юсупова Д.Г., Зайцев А.Б., Зимин А.А., Соломина А.В., Бундхун П., Рамчандани Н.М., Супонева Н.А., Пирадов М.А. Адденбрукская шкала оценки когнитивных функций III (Addenbrooke’s cognitive examination III – ACE-III): лингвокультурная адаптация русскоязычной версии//Анналы клинической и экспериментальной неврологии. 2022. Т. 16, № 1. DOI: https://doi.org/10.54101/ACEN.2022.1.7. – С. 53-58.
Захаров В.В., Слепцова К.Б., Мартынова О.О. Хроническая ишемия мозга: взгляд из ХХI века. РМЖ. 2021; 5: 45–49.
Котова О.В., Зуйкова Н.Л., Палин А.В., Фролова В.И., Гушанская Е.В., Салынцев И.В., Медведев В.Э. Психопатологические расстройства при хронической ишемии мозга: возможности профилактики // Лечащий Врач. 2021; 5 (24): 22-26. DOI: 10.51793/OS.2021.15.98.005.
Коценко Ю.И. Нейропсихологические особенности у пациентов с хронической ишемией мозга в разных возрастных группах при сахарном диабете 2 типа // Журнал психиатрии и медицинской психологии № 3 (59), 2022; - С. 78-84.
Кулеш А.А., Емелин А.Ю., Боголепова А.Н. и др. Клинические проявления и вопросы диагностики хронического цереброваскулярного заболевания (хронической ишемии головного мозга) на ранней (додементной) стадии. Неврология, нейропсихиатрия, психосоматика. 2021;13(1):4–12. DOI: 10.14412/2074-2711-2021-1-4-12.
Федорова Н.В. Когнитивные нарушения на фоне хронической ишемии мозга. Фокус на энергетический обмен // Современная терапия в психиатрии и неврологии № 1–2 / 2023, - С. 54-57.
Череващенко Л.А., Серебряков А.А. Когнитивные и психоэмоциональные нарушения у пациентов с хронической ишемией головного мозга и их коррекция в условиях курорта // Вестник физиотерапии и курортологии №3, 2018, - С. 68-72.
Aizenstein H.J., Baskys A., Boldrini M., et al. Vascular depression consensus report – a critical update. BMC Med. 2016 Nov 3;14(1):161. doi: 10.1186/s12916-016-0720-5 32.
Arvanitakis Z, Shah RC, Bennett DA. Diagnosis and Management of Dementia: Review. JAMA. 2019;322(16):1589-99. DOI:10.1001/jama.2019.4782.
Brainin M. Cognitive deterioration following stroke: a growing, heavy burden for patients, families, and society. M.: Buki-Vedi, 2017. [in Russian]
Charidimou A., Shams S., Romero J.R., et al. Clinical significance of cerebral microbleeds on MRI: A comprehensive meta-analysis of risk of intracerebral hemorrhage, ischemic stroke, mortality, and dementia in cohort studies (v1). Int J Stroke. 2018;13(5):454-68. doi: 10.1177/1747493017751931
Clinical guidelines. Senile asthenia. ICD-10: R-54. Age group: 60 and over. Moscow; 2018. 106 p. (In Russ.).
Debette S., Schilling S., Duperron M.G., et al. Clinical significance of magnetic resonance imaging markers of vascular brain injury: a systematic review and metaanalysis. JAMA Neurol. 2019;1;76(1):81-94. doi: 10.1001/jamaneurol.2018.3122.
Erhardt EB, Pesko JC, Prestopnik J, Thompson J, Caprihan A, Rosenberg GA. Biomarkers identify the Binswanger type of vascular cognitive impairment. Journal of Cerebral Blood Flow & Metabolism. 2018;0(00):1-11. https://doi.org/10.1177/0271678X18762655.
Francis F., Ballerini L., Wardlaw J.M. Perivascular spaces and their associations with risk factors, clinical disorders and neuroimaging features: A systematic review and meta-analysis. Int J Stroke. 2019 Jun;14(4):359-71. doi: 10.1177/1747493019830321.
Gude H. POS-Psychoorganic Syndrome. Endocrinol Metab Syndr. 2021; 10:328. doi: 10.4172/2161-1017.21.10.328.
Jie W., Lin G., Liu Z., et al. The Relationship Between Enlarged Perivascular Spaces and Cognitive Function: A Meta-Analysis of Observational Studies. Front Pharmacol. 2020; 11:715.
Johnson RJ, Tolan DR, Bredesen D, et al. Could Alzheimer's disease be a maladaptation of an evolutionary survival pathway mediated by intracerebral fructose and uric acid metabolism? Am J Clin Nutr. 2023;117(3):455-66. DOI:10.1016/j.ajcnut.2023.01.002.
Информация об авторах/ Information about the authors
КОНТАКТНАЯ ИНФОРМАЦИЯ:
Саноева Матлюба Жахонкуловна – доктор медицинских наук (DSc), доцент кафедры неврологии Бухарского государственного медицинского института им. Абу Али ибн Сино, г.Бухара, Узбекистан
Адрес: ул. Гиждуванская 24, Бухара, 102000, Республика Узбекистан
Тел.: (+998) 907150706
E-mail: matlyubadoct70@mail.ru
Конфликт интересов. Авторы заявляют об отсутствии конфликта интересов.
Финансирование. Исследование не имело спонсорской поддержки (собственные ресурсы).