TERGOV JARAYONIDA RAQAMLI (ELEKTRON) DALILLARNING NAZARIY TUSHUNCHALARI VA YURIDIK TABIATI
##article.subject##:
raqamli dalillar; elektron dalillar; autentifikatsiya; yaxlitlik; dalillar zanjiri; maqbullik; metamaʼlumotlar; xesh-qiymat##article.abstract##
Ushbu maqolada tergov jarayonida raqamli (elektron) dalillarning nazariy tushunchalari, huquqiy tabiati va ularni baholash mezonlari tahlil qilinadi. Raqamli dalillarning anʼanaviy ashyoviy va hujjatli dalillardan farq qiluvchi belgilari — maʼlumotning nusxalanuvchanligi, metamaʼlumotlarning mavjudligi, oʻzgarishga moyilligi hamda manbaga bogʻliqligi — ularni toʻplash va tekshirishda maxsus yondashuvni talab etishi asoslanadi. Maqolada maqbullik, ishonchlilik va daxldorlik kabi umumiy talablar bilan bir qatorda raqamli dalillar uchun hal qiluvchi boʻlgan yaxlitlik (integrity), autentifikatsiya va “dalillar zanjiri” (chain of custody) tushunchalari ochib beriladi. Xorijiy sud amaliyotidan misollar orqali elektron maʼlumotlarning haqiqiyligini tasdiqlash usullari va sud nazoratining roli koʻrsatiladi. Tahlil natijasida milliy jinoyat-protsessual tartibotda raqamli dalillarning maqomini aniqlash, ularning yaxlitligini taʼminlash va baholash standartlarini ishlab chiqish boʻyicha ilmiy xulosalar taklif etiladi.
Библиографические ссылки
Воронин М. И. Особенности оценки электронных (цифровых) доказательств // Актуальные проблемы российского права. – 2021. – Т. 16, № 8 (129). – С. 118–128 (Voronin M. I. Features of the assessment of electronic (digital) evidence // Actual problems of Russian law. - 2021. - Vol. 16, No. 8 (129). - P. 118-128).
Шушеначев А. В. Правовое регулирование сбора цифровой информации с целью ее представления как доказательства в расследовании преступлений // Юридическая наука. – 2023. – № 1. – С. 122–126 (Shushenachev A. V. Legal regulation of the collection of digital information for its presentation as evidence in criminal investigations // Legal Science. – 2023. – No. 1. – P. 122–126.).
Количенко А. А. Проблемы проверки и оценки электронных доказательств в современном уголовном процессе: автореф. дис. … канд. юрид. наук (5.1.4). – Нижний Новгород, 2024. – 34 с (Kolichenko A. A. Problems of verification and evaluation of electronic evidence in modern criminal proceedings: abstract of PhD thesis in law (5.1.4). – Nizhny Novgorod, 2024. – 34 p.).
Таджиев А. А. Жиноят процессида рақамли далиллар мақбуллигининг назарий ва амалий жиҳатлари: магистрлик диссертация иши. – Тошкент, 2025 (Tadjiyev A. A. Theoretical and practical aspects of the admissibility of digital evidence in criminal proceedings: Master’s thesis. – Tashkent, 2025).
Астанов И. Р., Каримов Б. З. Рақамли экспертиза имкониятлари: миллий ва хорижий тажриба: ўқув қўлланма. – Тошкент, 2019 (Astanov I. R., Karimov B. Z. Possibilities of digital forensics: national and foreign experience: учебное пособие (study guide). – Tashkent, 2019.).
Kyei K., Zavarsky P., Lindskog D., Ruhl R. A Review and Comparative Study of Digital Forensic Investigation Models // ICDF2C 2012. LNICST 114. – 2013. – P. 314–327.
Angus-Anderson W. Authenticity and Admissibility of Social Media Website Printouts // Duke Law & Technology Review. – 2015. – Vol. 14. – P. 33–51. – URL: https://scholarship.law.duke.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1282&context=dltr (мурожаат санаси: 05.03.2026).
Lorraine v. Markel Am. Ins. Co. 241 F.R.D. 534 (D. Md. 2007). – URL: https://www.jenner.com/a/web/wwashvLFr57td3SAKeKQpH/4HRMZQ/Lorraine_v._Markel.pdf (мурожаат санаси: 05.03.2026).
Riley v. California. 573 U.S. 373 (2014). – URL: https://supreme.justia.com/cases/federal/us/573/13-132/case.pdf (мурожаат санаси: 05.03.2026).
Carpenter v. United States. 585 U.S. ___ (2018). – URL: https://www.supremecourt.gov/opinions/17pdf/16-402_h315.pdf (мурожаат санаси: 05.03.2026).
Griffin v. State, 19 A.3d 415 (Md. 2011). – URL: https://www.courts.state.md.us/data/opinions/coa/2011/74a10.pdf (мурожаат санаси: 05.03.2026).
United States v. Vayner, 769 F.3d 125 (2d Cir. 2014). – URL: https://www.casemine.com/judgement/us/5914f5e2add7b0493498cb46 (мурожаат санаси: 05.03.2026).
United States v. Browne, 834 F.3d 403 (3d Cir. 2016). – URL: https://www2.law.temple.edu/events/excelling-in-evidence/wp-content/uploads/sites/106/2020/06/United-States-v.-Browne_-834-F.3d-403.pdf (мурожаат санаси: 05.03.2026).
Federal Rules of Evidence. Rule 902 (Self-authentication). – URL: https://www.law.cornell.edu/rules/fre/rule_902 (мурожаат санаси: 05.03.2026).
Convention on Cybercrime (Budapest Convention), ETS No.185 (23.XI.2001). – URL: https://rm.coe.int/1680081561 (мурожаат санаси: 05.03.2026).
Ўзбекистон Республикасининг Қонуни: 21.11.2024 й., ЎРҚ-1003-сон “Ўзбекистон Республикасининг айрим қонун ҳужжатларига рақамли далиллар билан ишлаш тизимини такомиллаштиришга қаратилган ўзгартириш ва қўшимчалар киритиш тўғрисида”. – URL: https://lex.uz/docs/7228758 (мурожаат санаси: 05.03.2026) (Law of the Republic of Uzbekistan: No. ZRU-1003 dated November 21, 2024 “On amendments and additions to certain legislative acts of the Republic of Uzbekistan aimed at improving the system of working with digital evidence”. – URL: https://lex.uz/docs/7228758 (accessed: March 5, 2026).).
