ЎЗБЕК ТИЛИНИНГ ИЗОҲЛИ ЛУҒАТЛАРИДА АВИАЦИЯ СОҲАСИГА ОИД АТАМАЛАРНИНГ БЕРИЛИШИ
##article.subject##:
термин, авиа, авиация, лексикографик талқин, луғат, соҳа терминлари, терминологик бирлик, сема##article.abstract##
Авиация соҳаси атамалари маъноларини изоҳлашда ўзбек тилшунослигида ХХ асрда ўзининг юксак чўққиларидан бирига эришган лексикографик анъаналардан унумли фойдаланиш мақсадга мувофиқдир. Ушбу мақолада ўзбек тилининг изоҳли луғатларида авиация соҳасига оид атамаларнинг берилиши хусусида фикр юритилган бўлиб, ўзбек луғатчилигида сўзларни турли типдаги луғатларда бериш, маъноларини изоҳлаш борасида таклифлар кўрсатиб ўтилган. Мақолада авиация соҳасига оид атамаларнинг ўзбек тилшунослигида анъанага айланган лексикографик қонуниятлар ва қоидалар асосида таҳлили ёритиб берилган. Авиация терминлари бошқа соҳа терминлари каби формал- структур белгиларининг ўзига хослиги билан умумистеъмол атов бирликларидан жиддий фарқланади. Соҳа терминлари структурасига кўра содда, қўшма, бирикма терминларга бўлинади. Умумнутқда тушунча асосан яхлитланган лексема, фразема, ва айрим ҳоллардагина, эркин бирикмалар билан ифодаланса, авиация соҳасида лексема-терминлар миқдори бирикма-терминлар миқдоридан анча камлиги билан характерланади. Бирикма терминларда шаклий-маъновий номувофиқлик мавжуд. Бирикма терминларнинг шаклий томонида эркин бирикмалик белгилари устуворлик қилса ва уларни айрим синтактик хусусиятлар кўрсатиб турса, маъновий томонидан яхлитлик, турғунлик белгилари устуворлигини кўриш мумкин.
Библиографические ссылки
Абдиев М.Б. Соҳавий лексиканинг систем таҳлили (Самарқанд вилояти касб-ҳунарлари материаллари асосида): Филол. фан. докт дис. автореф. – Тошкент, 2005. – 55 б.
Агапова Г. Н. Английская химическая терминология как совокупность трех семиотических систем. Дис. … канд. филол. наук. – М., 1976. – 131 с.
Головин Б. Н., Кобрин Р. Ю. Лингвистические основы учения о терминах. М.: Высшая школа, 1987. – 105 с.
Каримов И.А. Юксак маънавият енгилмас куч. – Т.: Маънавият, 2007. – Б. 86.
Каримов И.А. Юксак маънавият енгилмас куч. – Т.: Маънавият, 2007. – Б.87.
Лейчик В. М. Предмет, методы и структура терминоведения.Дис. … д-ра филол. наук. М., 1989. – 53с.
Нарходжаева Х. Жараён англатувчи терминларнинг ўзбек тилида тутган ўрни. – Тошкент, 2013, “Фан” – Б. 11.
Мадвалиев А. Термин – терминологик луғат – изоҳли луғат // Ўзбек тили ва адабиёти, 2008, 6-сон, – Б. 54–56.
Мадраҳимов И. Ўзбек тилида сўзнинг серқирралиги ва уни таснифлаш асослари: Филол. фанлари номз дисс. автореф. – Тошкент, 1996.
Ўзбек тилининг изоҳли луғати: 80 000 дан ортиқ сўз ва сўз бирикмаси. Ж.1. A-Д / Таҳрир ҳайъати: Т.Мирзаев (раҳбар) ва бошқ.; ЎзР ФА Тил ва адабиёт ин-ти. – Тошкент: “Ўзбекистон миллий энциклопедияси ” Давлат илмий нашриёти, 2006. – 680 б. – Б. 6 .
Сафаров Ш.С., Саиткулов Х.С. Теория и практика терминологической номинации. Учебное пособие. – Самарканд: СамГУ, 1986. – 59 с.
Собиров А. Ўзбек тилининг лексик сатҳини системалар системаси тамойили асосида тадқиқ этиш. – Тошкент: Маънавият, 2004. – 160 б.
