ЛЕКСИК ДУБЛЕТЛАРНИНГ ТИЛШУНОСЛИКДА ЎРГАНИЛИШИ МАСАЛАЛАРИ
##article.subject##:
лексик дублет; этимологик дублет; ўзлаштирма сўзлар, луғат, тилшнослик, таржимашунослик, лексема ва сўз шакллари; тил тарихи, сўз ясалиши, қиёсий таҳлил, стилистика, синонимик қатор; нейтрал лексика; донор тил; реципиент тил; дистрибуция##article.abstract##
Мазкур мақолада лексик дублетлар, уларнинг ясалиши ва шаклланиши, лексик дублетлар борасидаги тилшунос олимларнинг илмий ёндашувлари, турли даврларда бошқа тиллардан сўзларнинг ўзлашиши, тилдаги функционал-семантик маънолари, таржимада ифодаланиши тўғрисида батафсил маълумот берилган. Тилшуносликда лексик дублетларнинг бир тилдан бошқа тилга ўзлаштирилиши, типологик жиҳатдан турли структуравий тилларга мансуб бўлган инглиз ва ўзбек тилларида луғат таркибининг салмоқли қисми бўлган лексик дублетларнинг структурал-семантик, функционал ва лингвокультурологик хусусиятлари қиёсий ўрганилган ҳамда уларнинг ухшашлик ва фарқли жиҳатлари таҳлил қилинган. Ушбу жиҳатлар ва лексик дублетларнинг тилшуносликда пайдо бўлиш жараёни сўзларнинг маънолари ўртасида дублетлар мавжудлигини инглиз, ўзбек ва бошқа тиллардаги сўзларнинг қиёсий жараёнида кузатилган. Сўзларнинг талаффузи ва маъносида рўй берадиган ўзгаришлар уларнинг лексик дублетларида кузатилиши ҳамда бир этимологик дублетнинг ҳар хил услубда қўлланилиши мақолада келтириб ўтилган мисоллар асосида кенг ёритилган. Шунингдек, мазкур мақолада тилшунос олимларнинг сўзларнинг лексик дублетларига бағишланган изланишлари билан бир қаторда, этимологик дублетларнинг тилда пайдо бўлишида маълум бир роль ўйнайдиган экстралингвистик ва интролингвистик омиллар, сўзларнинг иккинчи бир тилга дублет сифатида ўзлаштирилиши ва мазкур жараёнда воситачи тилнинг аҳамияти ҳақида алоҳида тўхталиб ўтиши таҳлил қилинган.
Библиографические ссылки
Ахманова О. С. Словарь лингвистических терминов. — Москва: Советская энциклопедия, 1969. — 608 с.
Бегматов Э., Маматов А. Адабий норма назарияси. Ўзбекистон Республикаси Фанлар Академияси, Тилшунослик институти. — Тошкент: Наврўз, 1997. — 92 б.
Лобашевская Т. А. Развитие функционирование этимологических дублетов латинского происхождение во французком языке: автореферат канд. дис. 1981. — 182 с.
Рахматуллаев Ш. Ўзбек тилининг этимологик луғати, I (туркий сўзлар) — Тошкент: Университет, 2000. — 600 б.
Рахматуллаев Ш. Ўзбек тилининг изоҳли фразеологик луғати. Университетлар ва педагогика институтларининг студентлари учун қўлланма. — Тошкент: Ўқитувчи, 1978. — 406 б.
Реформатский А. А. Введение в языковедение. — Москва: Аспент пресс, 1996. — 536 c.
Ҳожиев А. Тилшунослик терминларининг изоҳли луғати. Т.: “Ўзбекистон миллий энциклопедияси” давлат илмий нашриёти – 140 б.
Ўзбек тилининг изоҳли луғати: - Т.: “Ўзбекистон миллий энциклопедияси” Давлат илмий нашриёти, 2006. – 654-655-бетлар
Мухтор А. Тақдир кимнинг қўлида. Ҳикоялар тўплами. Т.1950.
Haugen E. The analysis of linguistic borrowing. “Language”. Vol. 26, No. 2 (Apr. – Jun. 1950) — pp. 210-231 http://dx.doi.org/10.2307/410058
