RUS VA O‘ZBEK TILSHUNOSLIGIDA KIRISH-MODAL BIRLIKLARNI O‘RGANISH TARIXIDAN

##article.authors##

  • Usmаnova Sаliхa Yuldashevna

##article.subject##:

kirish-modal birliklar, modallik, kirish so‘zlar, subyektiv baholash, bayon modalligi, rus tilshunosligi, o‘zbek tilshunosligi, lingvistik an’ana, tarixiy-lingvistik yondashuv, qiyosiy tahlil, struktur-semantik xususiyatlar, funksional xususiyatlar, til tipologiyasi

##article.abstract##

Maqola ikki lingvistik an’anada kirish-modal so‘zlar va konstruksiyalahaqidagi ilmiy qarashlarning shakllanishi va rivojlanishini tahlilqilishga bag‘ishlangan. Ushbu toifaning tadqiq etilishining asosiy bosqichlari rus o‘zbek tilshunoslari asarlarida, inqilobgacha bo‘lgan davrdan boshlab zamonaviy konsepsiyalargacha ko‘rib chiqiladi. Modallik, kirishlilik va bayonning subyektiv bahosi tushunchalarining talqiniga, shuningdek kirish so‘zlar, yuklamalar va modal komponentlarni farqlash masalasiga alohida e’tibor qaratiladi.

Maqolada rus lingvistik maktabining yetakchi namoyandalari yondashuvlari, jumladan Viktor Vinogradov va Aleksey Shakhmatov g‘oyalari tahlil qilinadi, ular modallik nazariyasining shakllanishiga sezilarli ta’sir ko‘rsatgan. Shuningdek, o‘zbek olimlarining kirish-modal birliklar muammosini, ularning o‘zbek tilidagi struktur-semantik va funksional xususiyatlarini ishlab chiqishga qo‘shgan hissasi ham yoritiladi. Tadqiqotning qiyosiy jihati mazkur birliklarni tavsiflashdagi umumiy tendensiyalarni hamda tillarning tipologik farqlari bilan belgilanadigan o‘ziga xos xususiyatlarni aniqlash imkonini beradi. Kirish-modal vositalarning tabiatini va ularning bayonni tashkil etishdagi rolini chuqurroq anglash uchun tarixiy-lingvistik yondashuvning ahamiyati haqida xulosa qilinadi.

Библиографические ссылки

Абакумов С.И. Современный русский литературный язык. М.: «Сов. наука», 1942. -С.122-26.

Алдаева З.А. Вводные слова и словосочетания как средство связи предложений в сложном синтаксическом целом. Вестник Дагестанского государственного университета. 2009. Вып. 3. C.83-89.

Аникин А. И. Вставные единицы в речи. Русская речь. 1972. № 1, С. 61 - 66. Аникин А. И. Вводные единицы в речи. Русская речь. 1970. № 2, С. 60 - 62.

Боровков А.К., Маъруфов З., Шермуҳамедов Т. Ўзбек тили грамматикаси. 6-7-синф дарслиги. II қисм. Синтаксис. – Т.: Ўқувпеддавнашр, 1954. -132 б.

Виноградов В.В. О категории модальности и модальных словах в русском языке // Виноградов В.В. Избранные труды. Исследования по русской грамматике. – М.: Изд-во

«Наука», 1975. – С. 53–87;

Виноградов В.В. Стилистика. Теория поэтической речи. Поэтика. - М., 1963.

Вещикова И. А. Публицистический стиль в современной языковой ситуации // Русская речь, 2021. № 2. C. 7–19;

Галкина-Федорук, Е. М. Современный русский язык. Лексикология, Фонетика Морфология [Текст] / Е. М. Галкина-Федорук, К. В. Горшкова Н. М. Шанский. - М.: Госучпедгиз Минпрос РСФСР, 1957. - 408 с

Девятова Н.М. Вводно-модальные слова и проблема их текстовой семантики // Вестник МГОУ. Сер.: Русская филология. 2020. № 2. С. 26–36.

Дмитриев Н.К. Грамматика современного башкирского литературного языка. - М.: Наука, 1981. –С.330-335.

Жумаева Ф. Р. Модаляция в русском и узбекском языках как результат явлений переходности в системе частей речи. Традиции и инновации в исследовании и преподавании языков 1 (1), 137-142.

Зайнуллин М.В. Система лексических и лексико-грамматических средств выражения модальных значений в современном башкирском языке. – Уфа, 1981. -168 С.

Зайнуллин М. В. Модальность как функционально-семантическая категория. Саратов: Издательство Саратовского университета, 1986. 123 с.;

Кожин А.Н., Крылова О.А., Одинцов В.В. Функциональные типы русской речи. - М., 1982. – С.98-106; 8. Кожина М.Н. Стилистика русского языка. - 2-е изд. - М., 1983. –С.112-114;

Кононов А. Н. Грамматика современного узбекского литературного языка. Москва-Ленинград, 1960. -с.435;

Орехова Е.Н. Субъективная модальность высказывания: форма, семантика, функции: Автореф. дисс. … д-ра филол. наук. – М., 2010. – 44 с.

Пинхасов Я. Ҳозирги замон ўзбек адабий тилида модал сўзлар. — Тошкент, 1961. –с. 18-34, 56-64, 11-114.

Поспелов Н.С. Вопросы синтаксиса русского языка // Мысли о русской грамматике. М., 1990. –С.145-146.

Рабаданова С.М. К вопросу о вводно-модальных словах и словосочетаниях даргинского и русского языков. Мир науки, культуры, образования. № 2 (93) 2022. -С.481-483.

Раҳматуллаев Ш. Ҳозирги ўзбек адабий тили. Тошкент: Университет, 2006.- С. 317-318.

Хатиашвили Л.Г. Вводные предложения в современном русском литературном языке: Автореф. дисс. канд. филол. наук. Тбилиси, 1953. 26 с.

Сравнительно-историческая грамматика тюркских языков. Морфология. — М.: Наука, 1988. - 560 с.; раздел "Модальные слова в тюркских языках", написан Н.А.Баскаковым.

Сборник статей по языкознанию. Профессору Московского университета академику В. В. Виноградову / Под общ. ред. проф. А. И. Ефимова. М.: Издательство Московского университета, 1958. С. 9-23.

Элтазаров Ж.Д. Сўз туркумлари ҳақида лингвистик назариялар. Монография. – Самарқанд, СамДУ, 1996. 64-65 Б.

Загрузки

##submissions.published##

2026-06-29