O‘SMIR BOLALAR NUTQIDAGI INNOVATSIYALAR VA ULARNING IFODALANISHI

##article.abstract##

O’smirlar nutqi o’zgarishlarga moyilligi bilan allaqachon shakllanib bo’lgan kattalar nutqidan farqlanib turadi. Bunday o’zgarishlar, odatda, ekstralingvistik omillar natijasida yuzaga keladi. O’smirlar nutqidagi o’ziga xoslik, asosan, nutqning leksik hamda sintaktik qatlamlarida kuzatiladi. O’smirlar og’zaki nutqida uchrovchi so’zlarning asosiy qismi chetdan o’zlashgan bo’lsa-da, ular orasida so’zga yangi ma’no yuklash, yangi so’z hosil qilish holatlari ham ko’p uchraydi. Sintaktik sathdagi innovatsiyalar esa nutqdagi inversiya hodisasida ko’zga tashlanadi. Joriy tadqiqotda Qarshi shahridagi 26-maktabning 7-,8-sinf o’quvchilari hamda Qarshi shahridagi prezident maktabining 7-8- sinf o’quvchilari ishtirok etishdi. O’quvchilarning diktofonga yozib olingan spontan og’zaki nutqlari tadqiqot uchun material bo’lib xizmat qildi. Tadqiqot natijasida umumta’lim maktabi o’quvchilari nutqida inversiya hodisasi ixtisoslashgan maktab o’quvchilari nutqidagidan deyarli 3 barobar ko’pligi aniqlandi. Ya’ni o’smirlar nutqida inversiya hodisasidan ko’proq qaysidir bo’lakka urg’u berish uchun emas, nutq jarayonida qolib ketgan ma’lumotni gap tarkibiga kiritish uchun foydalaniladi.