O‘ZBEK SHEVALARIDA FONETIK O‘ZGАRISHLАR (Surxondaryo viloyati misolida)

##article.abstract##

Ushbu maqolada Surxondaryo viloyati shevalari tarkibida kuzatiluvchi fonetik o‘zgarish, xususan, kombinator va pozitsion o‘zgarish xususida fikrlar bayon etilgan. Tadqiqot materiallri bo‘lib Boysun, Sherobod, Qumqo‘rg‘on kabi 12 ta tumanlardan yig‘ilgan https://dialectcorpora.uz/#, https://dialect.uz/, https://arxiv.dialect.uz/ hamda https://areal.dialect.uz/ kabi saytlardagi materiallar lingvistik nuqtayi nazardan tahlil qilingan va etnik aholi nutqiga tayangan holda tahlilga tortilgan. Tovushlarning bir-biriga ta’siri o‘laroq yuzaga kelgan assimilyatsiya, dissimilyatsiya, metateza kabi, shu bilan bir qatorda, proteza, epiteza, spirantizatsiya, eliziya kabi kombinatsion o‘zgarishlarga ko‘rib chiqilgan bo‘lsa, o‘zbek shevalarida hali kuzatilgan, biroq qayd etilmagan sirg‘aluvchi tovusning portlovchi tovushga aylanish eksplozitsiya uchrashi mumkinligi alohida ta’kidlangan. Maqolada shevalardagi yuzaga kelgan fonetik hodisalar o‘zbek tilining fonologik tizimidagi areal xususiyatlarni ochib berish bilan birga, ularning ijtimoiy va tarixiy omillarga bog‘liq nuqtalariga ham to‘xtab o‘tilgan. Barcha fikrlar yuqorida qayd etilgan baza va korpus materiallari statistikasi bilan mustahkamlangan.