TURLI TIZIMLI TILLAR FRAZEOLOGIK BIRLIKLARIDA GAVDALANGAN “TAQDIR” KONSEPTINING KONSEPTUAL TAHLILI
##article.subject##:
судьба, концепт, фразеологизм, метафорическая модель, лингвокультурологический подход, концептосфера, ассоциативный подход##article.abstract##
Jahon tilshunosligida turli tizimli tillarda gavdalangan dunyoqarashning milliy-madaniy jihatlari tadqiqi, olam lisoniy manzarasini o‘rganishda faol bo‘lgan konseptlar mohiyati va ularning tilda voqelanishini tavsiflash, tafakkurda uning shakllanish hamda verballashuviga asos bo‘ladigan lisoniy va nolisoniy omillarni aniqlash dolzarb hisoblanmoqda. O‘zbek tilshunosligida ham olam lisoniy va konseptual manzarasida universal va unikal konseptlarning ilmiy-amaliy tadqiqi izchil o‘rganilmoqda. Biroq “taqdir” tushunchasining ispan, turk va o‘zbek frazeologik birliklari misolida konseptuallashuvi, uning lingvokognitiv va lingvomadaniy aspektlarini qiyosiy-chog‘ishtirish orqali yoritishga bag‘ishlangan tadqiqotlar mavjud emas. Birinchidan, lingvokognitiv yondashuv obraz, tushuncha va qimmatlik (qadriyat) komponentlaridan tashkil topgan konseptni madaniyatning bazaviy birligi sifatida belgilaydi. Ikkinchidan, lingvomadaniy yondashuv tilning akkumiliaytiv, ya’ni xalqning tajribasi va dunyoqarashini o‘zida jo qiluvchi va avloddan avlodga uzatuvchi funksiyasi,haqidagi g‘oyaga tayanadi. Tadqiqot shunu ko‘rsatdiki, xalqning moddiy va ma’naviy (folklori, adabiyot, din) madaniyati qanchalik boy bo‘lsa, xalqning konseptosferasi ham shunchalik boy bo‘ladi. Olingan natijalar xorijiy til va madaniyat haqidagi potensial bilimlarni yanada boyitishga xizmat qiladi.
Библиографические ссылки
Julián Pérez Porto y María Merino. Definición de concepto ( http://definicion.de/concepto/)
Nacisione А. Stylistic Use Of Phraseological Units in Discourse. 2011.-p.289
Йўлдошев Б. Ўзбек фразеологияси ва фразеологиясининг шаклланиши ҳамда тараққиёти. – Самарқанд, 2011.-114 б
Карасик В.И., Слышкин Г.Г. Лингвокультурный концепт как единица исследования
// Методологические проблемы когнитивной лингвистики: Сб. науч. тр. – Воронеж, 2001. – С. 75–80
Карасик В.И. Концепты-регулятивы// Язык, сознание, коммуникация: Сб. статей / Отв. ред. В. В. Красных, А. И. Изотов. – Москва: МАКС Пресс, 2005. Вып. 30. – С. 97.
Лутфуллаева Д.Э. Ассоциатив тилшунослик назарияси. Монография. – Тошкент, 2017.- 140 б
Маматов А.Э. Ўзбек тили фразеологизмларининг шаклланиши масалалари: ДДА.- Тошкент: 2000.- 50 б
Степанов, Ю.С. Константы: Словарь русской культуры. – Москва: Академический проект, 2001. – 43 с.
Ўзбек тилининг изоҳли луғати. 1-5 жилд. -Тошкент: “ЎМЭ”, 2008.
Ўзбек тилининг этимологик луғати. 1-3 жилдлар. - Тошкент: “Ўқитувчи”, 2000 - 2009
https:es.wikipedia.org/wiki/Destino
Ўзбек тилининг изоҳли фразеологик луғати (Ш.Рахматуллаев ва бошқ). - Тошкент: “Ўқитувчи”, 1978.- 407 б
Туровер Г. Я. Словарь пословиц. Испанско-русский и русско-испанский .М .:Рус. яз,—Медиа; Дрофа, 2009. —208
Ömer A.A. Atasözleri ve deyimler sözlügü. Istanbul: “Inkilap”, 2017. – 486