KLIMAKTERIK DAVRDAGI AYOLLARDA STOMATOLOGIK HOLAT:MOLEKULYAR MEXANIZMLAR VA KLINIK KO'RINISHLAR
##article.subject##:
klimakterik davr, estrogen yetishmovchiligi, parodontit, jag‘ suyaklari osteoporozi, kserostomiya, mineral almashinuv, mikrotsirkulyatsiya, mikrobiom, immunitet.##article.abstract##
Ayollarda klimakterik davr sezilarli endokrin va metabolik qayta tuzilishlar bilan kechadi, uning asosiy namoyoni esa estrogenlar yetishmovchiligi hisoblanadi. Ushbu holat tish-jag‘ tizimiga ko‘p darajali ta’sir ko‘rsatib, suyak to‘qimasi, parodont, og‘iz bo‘shlig‘i shilliq qavati, so‘lak bezlari, immun reaktivlik va og‘iz bo‘shlig‘i mikrobiomiga taalluqlidir. Estrogenlar estrogen retseptorlari (ERα, ERβ) bilan o‘zaro ta'sirlashish orqali osteoklast va osteoblast faoliyatini, kollagen sintezini, mikrotsirkulyatsiyani, angiogenezni hamda yallig'lanishga qarshi mexanizmlarni boshqarib, og'iz bo'shlig'i to'qimalari gomeostazini saqlab turadi. Ushbu gormonlar yetishmovchiligi suyak remodellanishining buzilishiga, alveolyar suyakning mineral zichligi pasayishiga, parodont trofikasining yomonlashishiga, giposalivatsiya va mahalliy immunitetning susayishiga olib keladi, bu esa parodontit, ildiz kariyesi, tishlar giperesteziyasi va boshqa stomatologik kasalliklar rivojlanishi xavfini oshiradi. Mazkur sharhda klimakterik davrdagi gormonal o‘zgarishlarning og‘iz bo‘shlig‘i to‘qimalariga ta’sirining molekulyar mexanizmlari, estrogen yetishmovchiligi sharoitida kuzatiladigan stomatologik patologiyalarning klinik namoyonlari, adabiyotlardagi qarama-qarshiliklar tahlili, shuningdek, stomatologik amaliyot uchun keyingi tadqiqotlar va klinik tavsiyalar istiqbollari yoritilgan.
Библиографические ссылки
Баранов В.Н. Эндокринология климактерического периода. – М.: ГЭОТАР-Медиа, 2017. – 320 с.
Камилов Х.П., Хайдаров А.М., Потребность в лечении пародонта по CPITN индексу у больных гипотериозом- Мед. журнал Узбекистана,2010 №5. стр.49-51.
Кулаков В.И., Серов В.Н. Менопауза и здоровье женщины. – М.: Медицина, 2015. – 256 с.
Хайдаров А.М., Ризаев Ж.А., Рустамова Д.А., Ризаев Э.А. Изучение интенсивности и распространенности заболеваний пародонта на основании анкетирования пациентов- Журнал Стоматология, № 1-2, 2015 стр.150-154.
Brennan R.M. et al. Clinical attachment loss and postmenopausal status //J.Periodontol. – 2007. – Vol. 78. – P. 124–130.
Хайдаров А.М., Муратова С.К. Влияние хронической ишемии мозга на функциональное состояние слизистой оболочки полости рта- Журнал Стоматология №4 (77) 2019 стр.101-103
Buduneli N., Kinane D.F. Host-derived markers //J.Clin.Periodontol. – 2011. – Vol. 38. – P. 85–105.
Хайдаров А.М., Муратова С.К.. Хожиметов А.А. Анализ особенностей стоматологического статуса и показателей гемостаза у больных с хронической ишемией мозга- Журнал Проблемы биологии и медицины №2 (118) 2020 стр.88-92
Buencamino MCA, Palomo L, Thacker HL. How menopause affects oral health, and what we can do about it. Cleve Clin J Med. 2009;76(8):467-475. DOI:10.3949/ccjm.76a.08095.
Хайдаров А.М., Хожмитов А.А., Абдуюсупова К.М. Значение нарушений регуляции функций эндотелия в развитии эксфолиативного хейлита- Журнал Биомедицина и практика №6 2022 стр 268-277
Cekici A. et al. Inflammatory pathways in periodontal disease // Periodontol 2000. – 2014. – Vol. 64. – P. 57–80.
Jeffcoat M.K. Osteoporosis: modifying factor in oral bone loss // Ann Periodontol. – 1998. – Vol. 3. – P. 312–321.
Хайдаров А.М., М.А. Алиева, К.М.Абдуюсупова, Бахридиханова Б.С., Использование тиотриазолиновой мази в комплексном лечении хронического генерализованного пародонтита- International Journal of Education, Social Science & Humanities № 11 том 3 212-219 2023
Journal of International Society of Preventive and Community Dentistry. The impact of pregnancy and menopause on the oral cavity // J Int Soc Prev Community Dent. 2021;11(30).
Khosla S., Oursler M.J., Monroe D.G. Estrogen and the skeleton // Trends Endocrinol Metab. – 2012. – Vol. 23. – P. 576–581.
Хайдаров А.М., Абдуюсупова К.М., Хожиметов А.А. ОЦЕНКА СОСТОЯНИЯ СИСТЕМЫ КОАГУЛЯЦИИ У БОЛЬНЫХ ПАРОДОНТИТОМ НА ФОНЕ ВИРУСНОГО ГЕПАТИТА С- Медицина и инновация 2024 том 1 номер 13 стр 313-323
Krall E.A. et al. Postmenopausal estrogen replacement and tooth retention // Am J Med. – 1997. – Vol. 102. – P. 536–542.
Хайдаров А.М., Аляви М.Н. Роль цитокинового статуса и состояние эндотелия сосудов в развитии генерализованного пародонтита и заболеваний сердечно-сосудистой системы- Медицина и инновация 2024 том 3 номер 15 стр 291-299
Alyaviy M.N., Khaydarov A.M., PERIODONTIUM AND CARDIOVASCULAR DISEASES: PREVALENCE, ETIOLOGY, AND PATHOGENESIS- AMERICAN JOURNAL OF APPLIED MEDICAL SCIENCE 2025 Volume-3 197-204
Labunet A., Objelean A., Kui A., Rusu L., Vigu A., Sava S. Oral manifestations in menopause - a scoping review //Medicina (Kaunas). 2025. –Vol.61(5). –P.837. DOI:10.3390/medicina61050837
Khaydarov A.M., Nurullayeva Sh.M. Ibragimov Z.Z. SENSITIVITY CHARACTERISTICS OF CONDITIONAL-PATHOGENIC FLORA OF PATIENTS WITH TYPE 2 DIABETES TO ANTIBIOTICS- INTERNATIONAL CONFERENCE ON INNOVATIVE DEVELOPMENT OF EDUCATION 2025/1 стр. 284-290
Khaydarov A.M., Nurullayeva Sh.M. Ibragimov Z.Z. Shomurotova R.Q. BACTERIOLOGICAL PROFILES AND ANTIBIOTIC RESISTANCE PATTERNS IN URINARY TRACT INFECTIONS AMONG PATIENTS WITH TYPE 2 DIABETES MELLITUS AND NEPHROPATHY- Educational Research in Universal Sciences 2025 Volume 4 стр.89-96
Lerner U.H. Bone remodeling in post-menopausal osteoporosis //J.Dent Res. – 2006. – Vol. 85. – P. 584–595.
Хайдаров А.М., Гафуров З.А.. Кубаев А. С., Гульмухамедов П. Б. ГЕНЕТИЧЕСКИЕ ПРЕДИКТОРЫ РАЗВИТИЯ ТРОМБОЗОВ ВЕН ЧЕЛЮСТНО-ЛИЦЕВОЙ ОБЛАСТИ- Проблемы биологии и медицины №6 (166) 2025 стр.81-86