COVID-19 КАСАЛЛИГИНИ ЎТКАЗГАН БЕМОРЛАРДА НЕЙРОТРОП АУТОАНТИТАНАЛАР НИСБИЙ МИҚДОРЛАРИДАГИ ЎЗГАРИШЛАР ИНТЕРПРЕТАЦИЯСИ

##article.authors##

  • Иноятова Фируза Хидоятовна
  • Рахматуллаева Гулнора Кутбиддиновна
  • Вахобова Нигина Анорбековна
  • Абдувалиев Абдурахмон Рустам угли
  • Миркомилов Элдор Миркодир угли
  • Салиходжаева Умида Шакировна
  • Каримов Зохид Бахтиёрович
  • Исмоилов Хаётжон Уктамжон угли
  • Султонов Эркин Ёкубжон угли

##article.subject##:

COVID-19, асаб тизими, нейротроп аутоантитаналар, эрта ташхислаш

##article.abstract##

COVID-19 – инсоният тарихидаги янги касаллик бўлиб, клиник белгиларининг ҳамда эрта ва кечки асоратларининг ривожланиш патогенези ҳали тўлиқ ўрганилмаган. COVID-19 билан касалланган беморларни кузатиш шуни кўрсатдики, уларда нерв тизимининг зарарланиш белгилари турли кўринишда бўлиши мумкин, лекин шу билан бирга COVID-19нинг кечки оқибатлари ҳақида маълумот жуда кам. Асаб тизимини текшириш усуллари турли-туман бўлишига қарамай, уларнинг аксарияти энг эрта преклиник ўзгаришларни аниқлашда паст самарадорликка эга. Шу ўринда савол туғилади: патологик жараён бошланганлигини ва маълум бир касалликни эрта ташхислаш учун қўлланиладиган анъанавий усуллар кўрсаткичларида ҳали ўзгаришлар кузатилмай туриб ушбу касаллик ривожланишининг эрта босқичлари кечаётганлигини юқори аниқликда кўрсата оладиган усул мавжудми? Турли этиологик омиллар таъсирида ҳужайралар зарарланиши тезлашиб кетганда иммун тизими клиренс тезлигини мувофиқлаштириш учун одатдагидан кўпрок аутоантитаналар (ауто-АТ) ишлаб чиқара бошлайди. Бу ўта муҳим нуқта, чунки айнан специфик ауто-АТлар миқдорининг ошиши патологик жараён бошланганлигини преклиник биокимёвий силжишлар рўй беришидан анча илгари кўрсата олувчи энг эрта ва сезгир маркёр ҳисобланади. ЭЛИ-Нейро-Тест иммунокимёвий таҳлил усули нейромедиатор тизимлари ҳолатини комплекс баҳолаш ва неврологик ёки психиатрик симптомлар кузатилишидан олдин юқори эҳтимоллик билан марказий асаб тизими касаллигини, хусусан COVID-19 билан ассоцирланган ҳолатларда прогнозлаш имконини беради. Бу усул ёрдамида асаб тизимининг 12 хил аутогенига қарши қаратилган ва IgG синфига мансуб бўлган ауто-АТларнинг нисбий миқдорларининг ўзгаришига боғлиқ ҳолда қон зардоби иммунореактивлигининг индивидуал профили таҳлил қилинади. Юртимиз аҳолиси орасида COVID-19 ўтказган кишилар сонининг кўплиги, коронавируснинг нейротропизм хусусияти ва асаб тизими томонидан нафақат эрта, балки кечки асоратлар ривожланиши эҳтимолининг борлиги марказий асаб тизимининг COVID-19 билан ассоцирланган зарарланишларининг барча муҳим жиҳатларини янада чуқурроқ ва кенг қамровли ўрганишни тақозо этади.

Библиографические ссылки

Полетаев А.Б. Физиологическая иммунология (естественные аутоантитела и проблемы наномедицины) (2010).

Полетаев А.Б. Фундаментальные проблемы клинической патофизиологии (2018).

Зайратьянц О.В., Самсонова М.В., Черняев А.Л., Мишнев О.Д., Михалёва Л.М., Крупнов Н.М., Калинин Д.В.. Патологическая анатомия COVID-19: опыт 2000 аутопсий (2020).

Сайко Ю.В. Применение Актовегина при неврологических нарушениях, ассоциированных с COVID-19 (2020).

Alejandro Romero, Eva Ramos, Francisco López-Muñoz, Emilio Gil-Martín, Germaine Escames, Russel J. Reiter. Coronavirus Disease 2019 (COVID-19) and Its Neuroinvasive Capacity: Is It Time for Melatonin? (2020).

Attademo L, Bernardini F. Are dopamine and serotonin involved in COVID-19 pathophysiology? (2020).

Ícaro Raony, Camila Saggioro de Figueiredo, Pablo Pandolfo, Elizabeth Giestal-de-Araujo, Priscilla Oliveira-Silva Bomfim, Wilson Savino. Psycho-Neuroendocrine-Immune Interactions in COVID-19: Potential Impacts on Mental Health (2020).

Dr Sanil Rege. COVID-19 and the Brain – Pathogenesis and Neuropsychiatric Manifestations of SARS-CoV-2 CNS Involvement (2020).

Arehally M. Mahalakshmi, Bipul Ray, Sunanda Tuladhar, Abid Bhat, Shasthara Paneyala, Duraisamy Patteswari , Meena Kishore Sakharkar, Hamdan, David M. Ojcius, Srinivasa Rao Bolla, Musthafa Mohamed Essa, Saravana Babu Chidambaram, M. Walid Qoronfleh. Does COVID-19 contribute to development of neurological disease? (2020).

Debanjan Banerjee and Biju Viswanath. Neuropsychiatric manifestations of COVID-19 and possible pathogenic mechanisms: Insights from other coronaviruses (2020).

Maura Boldrini, Peter D. Canoll, Robyn S. Klein How COVID-19 Affects the Brain (2021).

Luca Steardo and Alexei Verkhratsky. Psychiatric face of COVID-19 (2020).

Russell L. Blaylock. Excitotoxicity (Immunoexcitotoxicity) as a Critical Component of the Cytokine Storm Reaction in Pulmonary Viral Infections, Including SARS-Cov-2 (2021).

Andrew H. Miller, Ebrahim Haroon, Charles L. Raison, Jennifer C. Felger. Cytokine Targets in the Brain: Impact on Neurotransmitters and Neurocircuits (2013).

Рахимбаева Гульнора Саттаровна, Шодиев Улуғбек Дониёр ўғли. Постковид цeрeбро-астeник синдром: диагностик ёндашувларни оптималлаштириш, долзарб жихатлари // Журнал неврологии и нейрохирургических исследований №2.2021. 6-10 бет.

Ronald S. Duman, Gerard Sanacora, and John H. Krystal. GABA and glutamate neurotransmitter deficits and reversal by novel treatments (2019).

Yakubova M.M., Khalimova H.M., Parpieva Yu.R. Clinical and neurological aspects of multiple sclerosis during infection with covid-19 in uzbekistan. Central asian journal of medical and natural sciences, Volume: 02 Issue: 03 | May-June 2021 ISSN: 2660-4159, Р. 186-190

Yakubova Markhamat Mirakbarovna, Fayzieva Munis Dilshod qizi. Some aspects of ethiopathogenesis of neurological manifestations in coronavirus infection and study of the expression and prevalence of smell and taste impairments in patients with SARS-COV-2. Uzbek Medical Journal. – Volume 2, Issue 4 – Tashkent, 2021. Р. 55-61.

Jide Tian, Blake Milddleton, Daniel L. Kaufman. GABA administration prevents severe illness and death following coronavirus infection in mice (2020).

Svetlana Soković Bajić, Jelena Đokić, Miroslav Dinić, Sergej Tomić, Nikola Popović, Emilija Brdarić, Nataša Golić, Maja Tolinački. GABA potentiate the immunoregulatory effects of Lactobacillus brevis BGZLS10-17 via ATG5-dependent autophagy in vitro (2020).

Даминова М.Н., Абдуллаева О.И., Даминова Х.М.COVID-ассоциированный диарейнный синдром. Самаркандский ГосМИ,75 международная научно практическая конференция. 2021.С.548

Ходжаева Д.Т., Хайдарова Д.К., Хайдарова Н.К. Рекомендации по снижению депрессивных и тревожных расстройств в условиях карантина по коронавирусной инфекции. Услубий – тавсиянома. Бухоро-2020.

Mary EW Collier, Shaowei Zhang, Flaviano Giorgini. Inflammation control and improvement of cognitive function in COVID-19 infections: is there a role for kynurenine 3-monooxygenase inhibition? (2020).

Пизова Н.В., Пизов А.В. Депрессия и посттравматическое стрессовое расстройство при новой коронавирусной инфекции (2020).

Maria Di Bari, Giovanni Di Pinto, Marcella Reale, Guadalupe Mengod, Ada Maria Tata. Cholinergic System and Neuroinflammation: Implication in Multiple Sclerosis (2017).

Хайдарова Дилдора Кадировна. Характеристика неврологических симптомов при клиническом появлении covid-19. Журнал неврологии и нейрохирургических исследований. Международная конференция Актуальные вопросы неврологии. 2021 С. 52-56.

Ходжаева Д.Т., Хайдарова Д.К., Рахматова Д.И. Рекомендация и алгоритм ведения больных энцефалитом при Covid -19. Услубий – тавсиянома. Бухоро-2020

Туйчиев Л.Н., Рахимбаева Г.С., Газиева Ш.Р., Атаниязов М.К. Новая коронавирусная ин¬фекция и постковидные неврологиче¬ские последствия заболевания // Вестник ТМА № 2, 2021. 45-50 стр.

Загрузки

##submissions.published##

2022-01-06