ORQA KRANIAL CHUQURCHA O‘SMASI OLIB TASHLANGANIDAN KEYIN BEMORLARNI KOMPLEKS REABILITATSIYA QILISH
##article.subject##:
orqa kranial chuqurcha o‘smalari, neyroreabilitatsiya, miyacha ataksiyasi, miyacha mutizmi, disfagiya, dizartriya, funktsional mustaqillik, hayot sifati, multidisiplinar yondashuv##article.abstract##
Orqa kranial chuqurcha o‘smalari eng murakkab neyro-onkologik kasalliklar qatoriga kiradi, chunki ular miyacha, miya poyasi, IV qorincha, kranial nervlarning kaudal guruhi va likvor yo‘llariga bevosita yaqin anatomik cheklangan bo‘shliqda joylashadi. O‘smani texnik jihatdan muvaffaqiyatli jarrohlik yo‘li bilan olib tashlangandan keyin ham bemorlarning katta qismida koordinatsion, harakat, nutq, bulbar, kognitiv va psixoemotsional buzilishlar saqlanib qoladi. Maqolaning maqsadi orqa kranial chuqurcha o‘smalari olib tashlanganidan keyin bemorlarni kompleks reabilitatsiya qilishni erta operatsiyadan keyingi davr, nevrologik defitsit tuzilmasi va funktsional prognozni hisobga olgan holda ilmiy asoslashdan iborat. Maqolada neyroreabilitatsiyaning asosiy tarkibiy qismlari: erta vertikallashtirish, davolash jismoniy tarbiyasi, vestibulyar-koordinatsion mashqlar, logopedik korreksiya, disfagiya terapiyasi, neyropsixologik qo‘llab-quvvatlash va ergoterapiya ko‘rib chiqilgan. SARA shkalasi, Berg Balans Shkalasi, Barthel Indeksi/FIM, MoCA va SF-36 yordamida tiklanishni baholashga alohida e’tibor qaratilgan. Kompleks reabilitatsiya muvozanat, yurish, o‘z-o‘ziga xizmat qilish, nutq faolligi, yutish, kognitiv mahsuldorlik va hayot sifatini yaxshilashga yordam berishi ko‘rsatilgan, biroq yaqqol ifodalangan orqa kranial chuqurcha sindromi, miyacha mutizmi, miya poyasi shikastlanishi va agressiv onkologik davolash hollarida to‘liq tiklanishga har doim ham erishilmaydi. Orqa kranial chuqurcha o‘smalari bo‘lgan bemorlarni davolash samaradorligi nafaqat rezeksiya radikalligi, balki keyingi bosqichli neyroreabilitatsiya sifati bilan ham belgilanadi, degan xulosaga kelingan.
Библиографические ссылки
Bartolo, M., Zucchella, C., Pace, A., Lanzetta, G., Vecchione, C., Grillea, G., Serrao, M., Tassorelli, C., Sandrini, G., & Pierelli, F. (2012). Early rehabilitation after surgery improves functional outcome in inpatients with brain tumours. Journal of Neuro-Oncology, 107, 537–544. doi:10.1007/s11060-011-0772-5
Chieffo, D., Lino, F., Arcangeli, V., Moriconi, F., Frassanito, P., Massimi, L., & Tamburrini, G. (2022). Posterior fossa tumor rehabilitation: An up-to-date overview. Children, 9(6), 904. doi:10.3390/children9060904
Decock, M., De Wilde, R., Van Der Looven, R., & Linden, C. (2022). Motor functioning and intelligence quotient in paediatric survivors of a fossa posterior tumor following a multidisciplinary rehabilitation program. International Journal of Environmental Research and Public Health, 19(12), 7083. doi:10.3390/ijerph19127083
Kasatkin, V., Deviaterikova, A., Shurupova, M., & Karelin, A. (2021). The feasibility and efficacy of short-term visual-motor training in pediatric posterior fossa tumor survivors. European Journal of Physical and Rehabilitation Medicine. doi:10.23736/S1973-9087.21.06854-4
Kasatkin, V., Romanova, E., Glebova, E., Deviaterikova, A., Tolchennikova, V., Sharapkova, A., Manukyan, P., Karpova, N., Sarkisyan, R., & Karelin, A. (2024). Effects of cognitive-motor intervention for pediatric posterior fossa tumor survivors: Results of a pilot study. Journal of Neuro-Oncology, 168, 57–67. doi:10.1007/s11060-024-04636-z
Krajewski, S., Furtak, J., Zawadka-Kunikowska, M., Kachelski, M., Soboń, J., & Harat, M. (2023). Functional state and rehabilitation of patients after primary brain tumor surgery for malignant and nonmalignant tumors: A prospective observational study. Current Oncology, 30, 5182–5194. doi:10.3390/curroncol30050393
Levin, J., Rosenberg, N., & Tsao, E. (2024). QOL-20. A review of the literature on the rehabilitation of patients with posterior fossa syndrome. Neuro-Oncology, 26, 0–0. doi:10.1093/neuonc/noae064.609
Matson, K., & Corr, G. (2024). NURS-06. Music therapy: An integral part of rehabilitation for cerebellar mutism syndrome. Neuro-Oncology, 26, 0–0. doi:10.1093/neuonc/noae064.654
O’Donovan, B., Kavanagh, N., Malone, A., Horgan, F., & Bennett, K. (2025). Rehabilitation needs of adults after a brain tumour diagnosis: A scoping review. PLOS One, 20. doi:10.1371/journal.pone.0325266
Pieczyńska, A., Pilarska, A., & Hojan, K. (2022). Predictors of functional outcomes in adults with brain tumor undergoing rehabilitation
treatment: A systematic review. European Journal of Physical and Rehabilitation Medicine, 58, 666–674. doi:10.23736/S1973-9087.22.07510-4
Raches, D., Ashford, J., Bryndziar, M., Mulé, T., Huggins, A., Lockett, S., Harris, A., Taylor, H., Bursi, E., Winfrey, R., Lynn, S., Gajjar, A., Robinson, G., & Conklin, H. (2023). Feasibility and perceived benefit of an interdisciplinary rehabilitation approach within a tertiary pediatric hematology/oncology setting. Journal of the International Neuropsychological Society, 29, 8–9. doi:10.1017/S1355617723000899
Sarvode, S., Dhaduk, R., Chen, Y., Taneja, S., Bass, J., Partin, R., Szymanek, K., Wogksch, M., Conklin, H., Raches, D., Merchant, T., Klimo, P., Gajjar, A., Krull, K., Khan, R., Armstrong, G., Ness, K., Robinson, G., Mirzaei, S., Brinkman, T., Hudson, M., & Phillips, N. (2026). Long-term outcomes associated with posterior fossa syndrome in survivors of childhood medulloblastoma. JAMA Network Open, 9. doi:10.1001/jamanetworkopen.2025.59376
Sleight, A., Gerber, L., Marshall, T., Livinski, A., Alfano, C., Harrington, S., Flores, A., Virani, A., Hu, X., Mitchell, S., Varedi, M., Eden, M., Hayek, S., Reigle, B., Kerkman, A., Neves, R., Jablonoski, K., Hacker, E., Sun, V., Newman, R., McDonnell, K., L’Hotta, A., Schoenhals, A., & Stout, N. (2022). A systematic review of functional outcomes in cancer rehabilitation research. Archives of Physical Medicine and Rehabilitation. doi:10.1016/j.apmr.2022.01.142
Tsetlina, V., Cassidy, D., Tenaglia, A., Levin, J., Tsao, E., & Ibanez, K. (2024). QOL-12. Lessons learned from longitudinal care in posterior fossa syndrome. Neuro-Oncology, 26, 0–0. doi:10.1093/neuonc/noae064.600
Weyer-Jamora, C., Brie, M., Luks, T., Smith, E., Hervey-Jumper, S., & Taylor, J. (2021). Postacute cognitive rehabilitation for adult brain tumor patients. Neurosurgery, 89, 945–953. doi:10.1093/neuros/nyaa552
Wu, J., Orme, P., & Quinn, S. (2024). Children and adolescents with posterior fossa tumors demonstrate excellent gains in inpatient rehabilitation. Archives of Physical Medicine and Rehabilitation. doi:10.1016/j.apmr.2024.02.080
Wu, J., Wishart, B., Cohen, S., Orme, P., Quinn, S., & Nimec, D. (2024). The Pediatric Physiatric Posterior Fossa Symptoms Scale (3PFSs): Impairments and outcome in pediatric inpatient rehabilitation for posterior fossa brain tumors. Neuro-Oncology. doi:10.1093/neuonc/noae199
Yu, J., Jung, Y., Park, J., Kim, J., Suh, M., Cho, K., & Kim, M. (2019). Intensive rehabilitation therapy following brain tumor surgery: A pilot study of effectiveness and long-term satisfaction. Annals of Rehabilitation Medicine, 43, 129–141. doi:10.5535/arm.2019.43.2.129
Khan, R. B., Patay, Z., Klimo, P., Huang, J., Kumar, R., Boop, F. A., Raches, D., Conklin, H., Sharma, R., Simmons, A., Sadighi, Z., Onar-Thomas, A., Gajjar, A., & Robinson, G. W. (2021). Clinical features, neurologic recovery, and risk factors of post-operative posterior fossa syndrome and delayed recovery: A prospective study. Neuro-Oncology, 23(9), 1586–1596. doi:10.1093/neuonc/noab030
Renne, B., Radic, J., Agrawal, D., Albrecht, B., Bonfield, C. M., Cohrs, G., Davis, T., Gupta, A., Hebb, A. L. O., Lamberti-Pasculli, M., Knerlich-Lukoschus, F., Lindsay, S., McNeely, P. D., Pillai, S., Rai, H. I. S., Sborov, K. D., Vitali, A., Walling, S., Woerdeman, P., … Steinbok,
P. (2020). Cerebellar mutism after posterior fossa tumor resection in children: A multicenter international retrospective study to determine possible modifiable factors. Child’s Nervous System, 36, 1159–1169. doi:10.1007/s00381-019-04058-7
Sala, F., Coppola, A., & Tramontano, V. (2015). Intraoperative neurophysiology in posterior fossa tumor surgery in children. Child’s Nervous System, 31, 1791–1806. doi:10.1007/s00381-015-2893-1
Packer, R. J., Zhou, T., Holmes, E., Vezina, G., & Gajjar, A. (2013). Survival and secondary tumors in children with medulloblastoma receiving radiotherapy and adjuvant chemotherapy. Journal of Clinical Oncology, 31(12), 1492–1498.
Thompson, E. M., Hielscher, T., Bouffet, E., Remke, M., Luu, B., Gururangan, S., McLendon, R. E., Bigner, D. D., Lipp, E. S., Perreault, S., Cho, Y. J., & Taylor, M. D. (2016). Prognostic value of medulloblastoma extent of resection after accounting for molecular subgroup: An integrated clinical and molecular analysis. The Lancet Oncology, 17(4), 484–495.