Журнал “География: природа и общество” способствует развитию географических наук. Специализация журнала – географических наук. Электронный журнал выходит раз в 3 месяч. На страницах журнала публикуются научные статьи местных и зарубежных авторов о достижениях и перспективах современной географии.
FARG‘ONA VODIYSIDA CHO‘LLASHISH MUAMMOLARI VA ULARNI BARTARAF ETISH CHORA-TADBIRLARI
Ushbu maqolada Farg‘ona vodiysida sodir bo‘layotgan cho‘llanish jarayonlari va ularni bartaraf etishga qaratilgan chora-tadbirlar to‘g‘risida ma’lumotlar hamda muallifning fikr- mulohazalari keltirilgan.
Copyright (c) 2022 ГЕОГРАФИЯ: ПРИРОДА И ОБЩЕСТВО
ушбу мақолада аҳолининг асосий чучук ичимлик суви ҳисобланган булоқлар ва уларнинг бугунги кундаги аҳамияти келтирилган. Айниқса, Ўзбекистон булоқлари ва уларнинг турлари ёритилган бўлиб, асосан Чирчиқ-Оҳангарон ҳавзасидаги Қорабулоқ булоғи ҳақида сўз боради.
ХORIJIY INVESTITSIYALARNING JAHON IQTISODIYOTIDAGI O‘RNI VA ZAMONAVIY TENDENSIYALARI
Maqolada globallashuv sharoitida xorijiy investitsiyalarning jahon iqtisodiyotidagi o‘rni va zamonaviy tendensiyalari ko‘rib chiqiladi. Xorijiy investitsiyalar jahon iqtisodiyotini keng miqyosida tahlil qilish uchun eng muhim asoslardan biri ekanligini yoritib beriladi. Ilmiy ishda to‘g‘ridan-to‘g‘ri xorijiy investitsiyalarning zamonaviy tendensiyalariga e’tibor qaratiladi. Xususan, mintaqalar va milliy iqtisodiyotlar bo‘yicha to‘g‘ridan-to‘g‘ri xorijiy investitsiyalar oqimi tahlil qilinadi.
TURIZM SOHASINI RIVOJLANTIRISHNING O‘ZIGA XOS MASALALARI
Mazkur maqolada turistik resurslar va ularning rivojlantirishga qaratilgan chora tadbirlar yoritilgan. Shuningdek soxa rivojidagi muommolarga to’xtatalib o’tilgan.
МУАЛЛАҚ ОҚИЗИҚЛАР ОҚИМИНИНГ ДАРЁЛАР ҲАВЗАЛАРИ МОРФОМЕТРИК КЎРСАТКИЧЛАРИ БИЛАН БОҒЛИҚЛИГИ ҲАҚИДА
Мақола муаллақ оқизиқлари оқимининг дарёлар ҳавзалари морфометрик кўрсаткичлари, жумладан, ўртача баландлиги ва сув тўплаш майдонлари билан боғлиқлиги масаласини ўрганишга бағишланган. Тадқиқот Сурхондарё ҳавзаси дарёларининг сув тўплаш майдонлари (F, км2), ўртача баландликлари (H, м) ҳамда уларда ўлчанган муаллақ оқизиқлар сарфлари (R, кг/сек) ҳақидаги маълумотлар асосида бажарилган. Натижада муаллақ оқизиқлар оқими миқдорининг дарёлар сув тўплаш майдонларига мос равишда ортиши, аксинча ўртача баландлик ортиши билан улар миқдорининг камайиши аниқланган.
БЎЛАЖАК ГЕОГРАФИЯ ЎҚИТУВЧИЛАРИНИ ТУРИЗМНИ ТАШКИЛ ЭТИШГА ЎРГАТИШНИНГ САМАРАЛИ ОМИЛЛАРИ
Мазкур мақолада география фани ўқитувчиларининг туризм соҳасида олиб бораётган тадқиқотлари ҳақида кенг ёритилган. Шунингдек, туризмни ташкил этишда самарали омиллардан фойдаланиш ва уларнинг хусусиятлари ҳақида батафсил баён қилинган.
O‘ZBEKISTONDA EKOTURIZM ISTIQBOLLARI (BUXORO VILOYATI HUDUDIDA MILLIY BOG‘ TASHKIL QILISH LOYIHASI MISOLIDA)
Mazkur maqolada mamlakatimizda ekoturizm sohasini ommalashtirishning tabiat va jamiyat uchun foydali qirralari va kelajakdagi istiqbollari birgina Buxoro viloyati hududida milliy bog‘ tashkil etish loyihasi timsolida talqin etilgan.
XX АСРНИНГ 50-80 ЙИЛЛАРИДА ЎЗБЕКИСТОН ЛАНДШАФТШУНОСЛИГИ
мақолада XX асрнинг 50-80 йилларида Ўзбекистонда табиий география, жумладан ландшафтшуносликнинг ҳолатини ўрганишда муҳим бўлган илмий ишлар, монографиялар, айрим дарслик ва ўқув қўлланмаларга муносабат билдирилган.
ҚАШҚАДАРЁ ВИЛОЯТИДА ТУҒИЛИШНИНГ РОЛИ ВА АҲАМИЯТИ
Ушбу мақолада Қашқадарё вилоятида туғилишнинг роли Қашқадарё вилояти аҳолиси такрор барпо бўлишига таъсир этувчи омиллар ва уларнинг келиб чиқиш сабаблари, аҳоли турмуш тарзига ижтимоий таъсирлар ва жойлардаги мавжуд муаммоларни ўрганиш мақсадида изланиш олиб бориш асосида таклиф ва ечимлар ишлаб чиқилгани ёритиб берилган.
SUVNI TEJAYDIGAN TEXNOLOGIYALARNI JORIY ETISH (QIZIRIQ TUMAN MISOLIDA)
Bugungi kunga kelib, butun dunyoda suv tanqisligi kuzatilmoqda. Ushbu maqoladada muammoni bartaraf etish, oldini olish uchun butun dunyoda va O‘zbekistonda olib borilayotgan ishlar xususida to‘xtalgan, suv tejaydigan texnologiyalarni joriy etish Qiziriq tumani miqyosida o‘rganilgan.
KOSMIK SURATLAR ORQALI YER TURLARINI KLASSIFIKATSIYALASH (PARKENT TUMANI MISOLIDA)
Ma’lumki geoaxborot texnologiyalari va tizimlarini hamda kosmik suratlar yordamida yer turlarini klassifikatsiyalash va yerdan foydalanish xaritalarini yaratish hozirgi kunda yer kadastri va bir qancha davlat ahamiyatiga oid yo‘nalishlar uchun dolzarb mavzuga aylanib bormoqda. Shunga qaramay yerdan foydalanish xaritalarini yaratishning bu usulida turli uslubiyatlar mavjud bo‘lib, talab darajasidagi aniqlikni olish bir qancha muammoli holatlar yuzaga keltirmoqda. Ushbu maqolada geoaxborot texnologiyalari va tizimlarini hamda kosmik suratlar yordamida yer turlarini klassifikatsiyalash va yerdan foydalanish xaritalarini yaratish Parkent tumani misolida ko‘rib chiqiladi.
ПРОФЕССОР ҲАМИДУЛЛА ҲАСАНОВНИНГ МУҲАММАД ҲАКИМХОННИНГ “МУНТАХАБ АТ-ТАВОРИХ” АСАРИГА ОИД ТАДҚИҚОТЛАРИ
Мақолада сӯз XIX асрнинг 40-чи йилларида Муҳаммад Ҳакимхон томонидан ёзилган нодир тарихий, географик асар “Мунтахаб ат-таворих”-ни ӯрганишда машҳур географ олим профессор Ҳ. Ҳасанов хизмати ҳақида боради. Муҳаммад Ҳакимхоннинг саёҳати эсталикларининг илмий аҳамияти асар маълумотлари ва профессор Ҳ. Ҳасанов илмий тадқиқотлари асосида ӯрганилган.
ANDIJON VILOYATI SHIMOLIY QISMIDAGI TRANSCHEGARAVIY MINTAQANING O‘ZIGA XOS XUSUSIYATLARI
Maqolada Andijon viloyatining hududiga chegaradosh bo‘lgan Qirg‘iziston davlati orasidagi chegara hududlarini tog‘-kon qazilmalarining Andijon viloyatiga geoekologik ta’siri va hududdagi transchegaraviy mintaqaning o‘ziga xos jihatlari batafsil yoritilgan.
FARG‘ONA IQTISODIY RAYONINING HUDUDIY URBANISTIK TARKIBI
Ushbu maqolada shaharlarni hududiy urbanistik tarkibini taxlili, Farg‘ona mintaqasidagi shahar va shaharchalarning ulishi, mintaqada shaharlarning urbanistik tarkibi respublika shahalarlarining urbanistik tarkibidan bir muncha farq qilishi haqida yoritilgan.
QIRM-KONGO GEMORROGIK ISITMA KASALLIGINING GEOGRAFIK TARQALISHINI O‘RGANISHDA TARIXIY MANBALAR
Qrim-Kongo gemorragik isitmasi kasalligini o‘rganishda tarixiy manbalarni o‘rganilish darajasi va hozirgi kunda QRGI virusining jahon va respublikamizda geografik tarqalishi, bu bo‘yicha olib borilayotgan ilmiy ishlar haqida kengroq ma’lumotlar berish va dolzarbligini ko‘rsatish.
ОҲАНГАРОН ВОДИЙСИДА ҲАВО ҲАРОРАТИНИНГ ЎЗГАРИШИ
Мақолада Оҳангарон водийсида жойлашган метеостанцияларда охирги ўттиз йилликда кузатилган ўртача йиллик ва ойлик ҳаво ҳароратлари бўйича маьлумотлар тўпланган. Шунингдек, станцияларнинг географик жойлашуви ҳамда баландликлари бўйича ҳаво ҳароратларининг ўзгариши масалалари кўриб чиқилган.
GEOGRAFIYA DARSLARIDA INNOVATSION YONDASHUV (MNEMOTEXNIKA USULLARI MISOLIDA)
Ushbu maqolada geografiya darslarida ta’lim sifat va samaradorligini oshirishda qo‘llaniladigan, o‘quvchilar xotirasida bilim, ko‘nikma va malakalarni saqlanib qolishiga xizmat qiladigan usullar haqida so‘z yuritiladi.
KONLARNI OCHIQ USULDA QAZIB OLISH NATIJASIDA ATROF-MUHITNING ZARARLANISHI
Mazkur maqolada O‘zbekiston hududida foydali qazilmalarni ochiq, ya’ni karyer usulida qazib olishning afzalliklari va kamchiliklari hamda kon ishi natijasida atrof-muhit holatining o‘zgarishiga oid ma’lumotlar va tegishli tavsiyalar berilgan.
ЧОРВОҚ ЭРКИН ТУРИСТИК ЗОНАСИНИНГ ДАРЁЛАРИ ВА УЛАРДАН ТУРИЗМДА ФОЙДАЛАНИШ
Мақолада Чорвоқ эркин туристик зонасида жойлашган дарёлар ҳақида умумий тушунча берилган. Шунингдек, дарёлардан туризмда фойдаланишнинг аҳамиятли томонлари кенг ёритилган.
PARKENT TUMANI IQTISODIYOTIGA UMUMIY GEOGRAFIK TAVSIF
Har birimiz uchun muqaddas hisoblanuvchi tug‘ilib o‘sgan go‘sha, unib o‘sib kamol topgan joyimiz bu o‘zimizning qishlog‘imiz, tumanimiz hisoblanadi. Har bir inson o‘zini yashab turagan hududini geografik jihatdan har tomonlama bilishi shart hisoblanadi. Ayniqsa, ilk qadamlarimizni bosgan tuproqlarimiz, o‘zimizni hayot kechirishimiz uchun foydalaniladigan barcha sohalari haqida ma’lumotlarga ega bo‘lishimiz kerak. Shularni barchasini hisobga olib qalbimda vatanparvarlik hissi jo‘sh urgan holda Parkent tumanini kompleks o‘rganishga qaror qildim. Bundan ko‘zlangan asosiy maqsad Parkent tumanining iqtisodiy jihatdan o‘rganish, ishlab chiqarish kuchlari, iqtisodiyotidagi asosiy yetakchi tarmoqlari, zavod va fabrikalari, turizm tarmoqlarini o‘rganish.
GLOBAL IQLIM O‘ZGARISHI SHAROITIDA O‘ZBEKISTONDA SUV RESURSLARIDAN OPTIMAL FOYDALANISH MASALALARI
Global iqlim o‘zgarishi suv resurslariga ham o‘z ta’sirini ko‘rsatmay qolmadi, 2030-yilga kelib respublikamizda 7 mlrd m3 suv yetishmovchiligi kuzatilishi mumkinligi ta’kidlanmoqda. Suv tanqisligi mavjud suv resurslaridan tejamli foydalansh undamoqda. Bu o‘z navbatida, sug‘orishda ilg‘or va tejamkor usullarni joriy etish vazifasini qo‘ymoqda. Amaliyotda qo‘llashga tavsiya etilayotgan tomchilatib, polietilen plyonka, egiluvchan shlanglar orqali sug‘orish texnologiyalari va ularning afzalliklari katta ahamiyatga ega. Ushbu maqolada qishloq xo‘jaligida qo‘llashga tatbiq qilingan yangi texnologiyalar, ularning turlari va qator afzalliklari, bu texnoligiyalarni qo‘llagan holda suv va resurslarimiz tejalishi hamda yuqori hosildorlik bo‘yicha qisqacha ma’lumotlar keltirilgan.
GEOAXBOROT TIZIMIDA MA’LUMOTLAR BAZASINI YARATISHNING AHAMYATI
Ma’lumki geoaxborot texnologiyalari va tizimlarini o‘rganish bugungi kunning dolzarb vazifalaridan sanaladi. Shu jumladan, barcha soha tarmoqlarini rivojlantirishda raqamli texnologiyalardan unumli foydalanish hamda statistik ma’lumotlarni shakllantirish mavjud soha tiplari uchun ma’lumotlar ba’zasini yaratish to‘liq tadqiq etilmagan muammolardandir. Ushbu maqolada geoaxborot tizmida ma’lumotlar ba’zasini yaratishning nazariy ilmiy asoslari yuzasidan tahliliy fikrlar umumlashtirilib, soha tarmoqlari uchun ma’lumotlar ba’zasini shakllantirishdagi muammo va kamchiliklar yuzasidan takliflar keltiriladi.
ЗЕМЕЛЬНЫЙ И ВОДНЫЙ РЕСУРСЫ – НЕОТЪЕМЛЕМАЯ ЧАСТЬ ОРГАНИЗАЦИИ СЕЛЬСКОХОЗЯЙСТВЕННОГО ПРОИЗВОДСТВА СОГДИЙСКОЙ ОБЛАСТИ
В стати отражено единицы оценки естественной водообеспеченности и оптимальной величины экологического предела. На фоне краткой гидрологической характеристики и содержание усилении требования к водным ресурсам, предложены основные направлении по рациональному использованию водных ресурсов территории Северного Таджикистана.
Copyright (c) 2023 ГЕОГРАФИЯ: ПРИРОДА И ОБЩЕСТВО
XORAZM VILOYATINING FAUNA VA FLORASI, IQLIM XUSUSIYATLARI BILAN BOG‘LIQ TOPONIMLARI
Ushbu maqolada Xorazm viloyatining iqlimi xususiyatlari, viloyat hududida keng tarqalgan o‘simlik va hayvonot dunyosi hamda ularning tarqalish areallari bilan bog‘liq holda vujudga kelgan toponimlar to‘g‘risida so‘z boradi.
ЖИНОЯТЧИЛИКНИ ГЕОГРАФИК ЖИҲАТДАН ЎРГАНИШНИНГ НАЗАРИЙ АСОСЛАРИ
Ушбу тезис социал географияда янги шаклланаётган йўналиш – жиноятчилик географиясининг объекти, предмети, мақсад ва вазифалари, фанлар тизимида тутган ўрни ҳақида муаллиф томонидан олиб борилган изланишларни ўзида жамлаган. Шунингдек, соҳа бўйича етакчи олимларнинг таьрифлари таҳлил қилинган.
SHAHRISABZ TUMANI AHOLISI VA MEHNAT RESURSLARI
Мақолада Қашқадарё вилояти Шаҳрисабз тумани аҳолисига умумий тавсиф берилган. Асосий эътибор туман аҳолисининг сони, шаҳар ва қишлоқ аҳоли манзилгоҳлари бўйича тақсимланиши, зичлиги, туғилиш, ўлим, миграция масалалари, шунингдек, туман меҳнат ресурсларига қаратилган.
САНГЗОР ВА ЗОМИНСУВ ДАРЁЛАРИНИНГ ГИДРОЛОГИК ЎРГАНИЛГАНЛИГИ
Мақола Сангзор ва Зоминсув дарёларида амалга оширилган гидрологик тадқиқотлар таҳлилига бағишланган. Шу мақсадда дастлаб, Сангзор ва Зоминсув ҳавзаси дарёлари ва сойларида амалга оширилган гидрологик кузатишлар, яъни сув ҳамда муаллақ оқизиқлар сарфлари кузатилган гидрологик постлар ҳақидаги маълумотлар тўпланган. Ушбу маълумотлар асосида сув ва муаллақ оқизиқлар сарфлари кузатилган гидрологик постлар сонининг йиллараро ўзгариши таҳлил қилинган.
GEOGRAFIYA FANINI O‘QITISHDA O‘YIN TEXNOLOGIYALARIDAN FOYDALANISH
Ushbu maqolada geografiya fanini o‘qitishda o‘yin texnologiyalaridan foydalanish haqida so‘z yuritiladi.
PISKENT TUMANINING TABIIY SHAROITI VA O‘RGANILISH TARIXI
Ushbu tezisda Toshkent viloyati Piskent tumanining geografik o‘rni, tabiiy geografik xususiyatlari va tarixi to‘g‘risida ma’lumotlar berilgan.
ХАРАКТЕРИСТИКА ПУСТЫННО-ПЕСЧАННЫХ ПОЧВ КАНИМЕХСКОГО РАЙОНА
С целью определения пригодности почв для развития локальных систем орошения в Кызылкумах Канимехского тумана нами заложены 3 разреза. В статье даются результаты морфологических описаний и анализы почв: механический состав, гумус, азот, фосфор, калий.SO4-CO2 карбонатов. А также содержание водной вытяжки.
QORAQALPOG‘ISTON RESPUBLIKASI SHAHAR AHOLISINING O‘SISH DINAMIKASI
Qoraqalpog‘iston Respublikasining shaharlari va shahar aholisining o‘sish ko‘rsatkichlari tahlil qilingan. Mamlakatimizda urbanizatsiya jarayonining hozirgi holati va rivojlanish yo‘llari haqida bayon etilgan.
PISKOM DARYOSI HAVZASIDA METEOROLOGIK OMILLARNING QOR QOPLAMIGA TA’SIRINI BAHOLASH
Maqolada masofadan zondlash (MODIS) qor qoplami ma’lumotlari asosida Piskom daryo havzasidagi so‘nggi 10 yillikdagi qor qoplami o‘zgarishining dinamikasi tahlil qilingan. Bundan tashqari, havzadagi minimal qor chizig‘ining balandlik (vertikal) o‘zgarishini meteorologik elementlar bilan bog‘liqligi baholangan.
ДАРЁЛАР ОҚИМИГА ИҚЛИМИЙ ОМИЛЛАРНИНГ ТАЪСИРИ (ТЎПАЛАНГ ВА ҚОРАТОҒ ДАРЁЛАРИ МИСОЛИДА)
Мазкур иш дарёлар оқимига иқлимий омилларнинг таъсирини аниқлашга бағишланган. Ишни амалга оширишда ўрганилаётган Тўпаланг ва Қоратоғ дарёларининг ўртача ойлик ва йиллик сув сарфлари маълумотларидан фойдаланилган. Уларга қўшимча равишда «Северцев музлиги» ва «Кўл» метеорологик станцияларида ўлчанган ҳаво ҳароратлари ҳамда атмосфера ёғинлари ҳақидаги маълумотлардан тегишли статистик ҳисоблашларда фойдаланилган.
OHANGARON VODIYSINING TARIXIY GEOGRAFIK NOMLARI XUSUSIDA
Maqolada O‘zbekistondagi qadimiy tarixiga ega bo‘lgan hududlaridan biri – Ohangaron vodiysining tarixiy nomlari haqida ma’lumotlar berilgan. Vodiydagi tarixiy joy nomlariga oid dastlabki ma’lumotlar arab, fors hamda xitoy manbalarida keltirilgan, ularni izohlash uchun tarixiy asarlarga murojaat qilingan: Mahmud Koshg‘ariy, Istaxriy, Ibn Xavqal va “Hudud al-olam” asarlaridagi ayrim toponimlarga izohlar keltirilgan.
AHOLIGA TIBBIY XIZMAT KO‘RSATISHNING HUDUDIY JIHATLARI
Ushbu maqolada aholiga tibbiy xizmat ko‘rsatishning hududiy jihatlarini tahlil qilish orqali shifoxona, shifoxona o‘rinlari, tibbiyot va o‘rta tibbiyot xodimlarining aholi soniga nisbatan ko‘rsatkichlari tahlil qilib o‘tilgan. Kasalxonalar, shifokor mutaxassislar bilan ta’minlanganlik holatlariga ham e’tibor qaratilgan.
SHAHARLARNING YASHASH UCHUN QULAYLIK INDEKSI
Ushbu maqolada “Shaharlarni yashash uchun qulaylik indeksi” O’zbekistonda ilk bor ishlab chiqilgan va bayon etilgan. Shuningdek, O’zbekistonda ushbu indeks orqali dastlab aniqlangan 4 ta shaharning reyting ballari va Toshkent shahri misolida “Shaharlarni yashash uchun qulaylik indeksi” muhim kategoriya ekanligi ko’rsatib berilgan.
ҚОР ҚОПЛАМИ МАЪЛУМОТЛАРИ АСОСИДА ЎРАДАРЁ ОҚИМИНИ ВЕГЕТАЦИЯ ДАВРИГА ПРОГНОЗЛАШ
Мақолада сув ресурсларидан самарали фойдаланиш ҳамда қишлоқ хўжалиги экинларидан юқори ҳосил олиш мақсадида Ўрадарё оқимини яқин ва узоқ муддатли прогнозлаш масалалари кўриб чиқилган. Шунингдек, тадқиқот ишида масофадан зондлаш маълумотлари орқали олинган қор қопламлари динамикасидан фойдаланган ҳолда дарёларнинг вегетация даври оқимини прогнозлаш масалалари кўриб чиқилган.
ДАВЛАТ ТАЯНЧ ТАРМОҚЛАРИНИ БАРПО ҚИЛИШДА ЙЎЛДОШЛИ GNSS КУЗАТИШЛАРНИ ҚЎЛЛАШНИ НАЗАРИЙ МАСАЛАЛАРИ
Мақолада давлат геодезик таянч тўрларини барпо этиш бўйича қўлланиладиган GPS ва ГЛОНАСС сунъий йўлдошли навигация тизимлари ҳақида маълумотлар берилган. Давлат геодезик таянч тўрларини барпо этиш бўйича ишларни амалга ошириш учун сунъий йўлдош қабул қилувчи қурилмаларига бўлган талаблар кўриб чиқилган.
DANG‘ARA TUMANI TABIATI VA UNING TOPONIMIKASI
Ushbu maqolada Dang‘ara tumani nomining kelib chiqishi, uning tabiati, iqlimi hamda o‘simlik va hayvonot dunyosi haqida umumiy ma’lumotlar berilgan.
TERMIZ SHAHRINING TABIIY GEOGRAFIK O‘RNI IQTISODIY- IJTIMOIY RIVOJLANISH OMILI SIFATIDA
Ushbu maqolada Termiz shahrining paydo bo‘lishi, iqtisodiy-ijtimoiy ahamyati va geografik o‘rni, shaharning respublika iqtisodiyotida tutgan o‘rni, chegaralari, maydoni, shahar atrofida joylashgan geografik obyektlar va shaharning kelajak istiqbollari haqida fikrlar keltirib o‘tilgan. Shuningdek, shaharning respublikamiz va qo‘shni davlatlarning yirik shaharlari bilan bo‘lgan masofasi hamda iqlim o‘zgarishlari tahlil qilingan. Termiz shahrining iqtisodiy va turizm imkoniyatlari, shaharning qo‘shni davlatlar bilan olib boriladigan savdo aloqalari va jahon bozoriga chiqish imkonini beruvchi yo‘l qurilishi istiqbollari ko‘rib chiqilgan.
G‘ALLAOROL TUMANINING GEOGRAFIK O‘RNI VA ISHLAB CHIQARISHDA QISHLOQ XO‘JALIGINING AHAMIYATI
Har birimiz uchun muqaddas hisoblanuvchi tug‘ilib o‘sgan go‘sha, unib o‘sib kamol topgan joyimiz bu o‘zimizning qishlog'imiz, tumanimiz hisoblanadi. Har bir inson o‘zini yashab turagan hududini geografik jihatdan har tomonlama bilishi shart hisoblanadi. Ayniqsa, ilk qadamlarimizni bosgan tuproqlarimiz, o‘zimizni hayot kechirishimiz uchun foydalaniladigan barcha sohalari haqida ma’lumotlarga ega bo‘lishimiz kerak. Shularni barchasini hisobga olib qalbimda vatanparvarlik hissi jo‘sh urgan holda G‘allaorol tumanini kompleks o‘rganishga qaror qildim. Bundan ko'zlangan asosiy maqsad G‘allaorol tumanining iqtisodiy jihatdan o‘rganish, ishlab chiqarish kuchlari, iqtisodiyotidagi asosiy yetakchi tarmoqlari, zavod va fabrikalari, turizm tarmoqlarini o‘rganish.
ВЛИЯНИЕ ТЕМПЕРАТУРЫ ВОЗДУХА НА СТОК РЕКИ АМУДАРЬИ
В статье рассмотрены изменения температуры воздуха в бассейне р. Сурхандарьи, одного из многоводных притоков р. Амударьи. Выявлены тренды температур воздуха по периодам. Получена зависимость стока р. Амударьи в створе Керки от средних месячных температур воздуха за период июнь – август по метеостанции Мингчукур и по ней выполнен расчет стока в Керках.
ЎРТА ЗАРАФШОН ҲАВЗАСИ ДАРЁЛАРИ ОҚИМИНИНГ ЙИЛЛАРАРО ТЕБРАНИШИ
Мазкур иш Ўрта Зарафшон ҳавзасида шаклланадиган дарёлар ва сойлар оқимининг йиллараро тебраниши ва ўзгарувчанлигини ўрганишга бағишланган. Шу мақсадда, тадқиқотда ўрганилаётган ҳудуддаги кичик дарёлар ва сойлар ўртача йиллик сув сарфларининг йиллараро тебранишлари таҳлил қилинган. Натижада дарёлар оқимининг ҳисоб давридаги ўзгаришининг миқдорий қийматлари (∆Q) аниқланган.
KAMBAG‘ALLIKNI QISQARTIRISHDA XITOY TAJRIBASINI O‘RGANISH
Ushbu maqolada Xitoy Xalq Respublikasining kambag’allikni qisqartirishdagi tajribasi hamda islohotlari yoritilgan. Shuningdek, kambag’allikni qisqartirish vazifalarini amalga oshirish bosqichlari va mehanizmlari, chora-tadbirlari hamda xulosa keltirib o’tilgan.
Tezisda agroekoturizmning turizm tarmoqlari orasida tutgan o‘rni, agroturizm va ekoturizmning paydo bo‘lishi, rivojlanishi, ular o‘rtasidagi tafovut va o‘xshashliklar hamda birgalikda agroekoturizmni hosil qilishi, jahon tajribasida agroekoturizmning hozirgi kundagi holati haqida batafsil ma’lumot keltirilgan.
ҚОРАҚАЛПОҒИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ АҲОЛИСИ ЎСИШИНИ ИҚТИСОДИЙ-ГЕОГРАФИК ЎРГАНИШ МАСАЛАЛАРИ
Ушбу мақолада Қорақалпоғистон Республикаси аҳолисининг ўсиши ҳам ҳудудий ҳам даврий нуқтаи назардан тадқиқ этилган. Шунингдек, аҳоли сонининг ўсишига таъсир этувчи омиллар ўрганилган.
ПАХТА ТОЗАЛАШ КОРХОНАЛАРИНИ ЧАНГСИЗЛАНТИРИШ, ЦИКЛОНЛАРНИНГ ЯНГИ КОНСТРУКЦИЯЛАРИНИ ЯРАТИШ
Пахтани дастлабки қайта ишлаш жараёнини ҳамма босқичларида кўп миқдорда чанг ажралиб чиқишини сабаблари ва уникамайтириш йўллари, бу чанг ишлаб чиқариш бинолари ва атмосфера ҳавосини ифлослантиришини камайтириш, ишчилар ва хизматчиларни меҳнат шароитини ёмонлаштириб, уларни касб касалликлари, ҳусусан силикоз билан касалланишига олиб келиши мумкинлиги ҳақида тўлиқ ёритилган.
ЎРТА ЗАРАФШОН ВОҲАЛАРИДА ЕР ОСТИ СУВЛАР САТҲИНИНГ СУҒОРИШ РЕЖИМИГА БОҒЛИҚЛИГИ
мақолада мамлакатимизнинг қадимдан суғорма деҳқончилик ривожланган цивилизация марказларидан бири бўлган Ўрта Зарафшон воҳаларининг суғориладиган ерларидаги, суғориш режими билан грунт сувлар сатҳи режимининг бир-бирига боғлиқлиги ўрганилган.
ИСТОРИЯ РАЗВИТИЯ ТЕХНИЧЕСКИХ СРЕДСТВА ЭРОФОТОСЪЕМКИ
В статье описывается история развития аэрофотосъемки, начиная с 1858 года и по сегодняшний день. Описываются летательные аппараты, с которых производилась аэрофотосъемка , последовательное возникновение аэрофотоаппаратов со времен первой мировой войны и до наших дней.
СУРХОНДАРЁ ВИЛОЯТИ МУЗРАБОТ ТУМАНИГА УМУМИЙ ГЕОГРАФИК ТАВСИФ
Мазкур мақолада Музработ туманига умумий географик тавсиф берилган. Табиат компанентлари, ўсимлик ва ҳайвонот дунёси, геологияси, тупроқлари ҳамда туманнинг тупроқ мелиоратив ҳолати, сув бойликларидан оқилона фойдаланиш ва бошқа жиҳатлари талқин этилган.
ЭКОТУРИСТИК МАРШРУТЛАР ВА УЛАРНИНГ АҲАМИЯТИ
Мақолада экотуристик маршрутлар ҳақида сўз юритилган бўлиб, унинг мақсади, моҳияти, экотуристик маршрутларни ташкил этиш ва олиб бориш бўйича бир қанча олимларнинг ишлари таҳлил қилинган. Шунингдек, муҳофаза этиладиган ҳудудларда экотуристик маршрутларнинг аҳамияти очиб берилган.
FARG‘ONA VILOYATI AHOLISIDA AJRALISH JARAYONLARINING O‘ZIGA XOS XUSUSIYATLARI
Farg‘ona viloyati aholisini demografik jarayonlaridan ajralishni so‘nggi davrdagi vaziyatlarini o‘rganish va muommolarini tahlil qilish. Ajralishni yosh avlodga qanday salbiy jarayon ekanligini bildirish va jamiyatda ajralishga oid o‘z fikilarimizni bayon etish.
УГЛЕРОДСОДЕРЖАЩИЕ АЭРОЗОЛИ В ВЗВЕШЕННЫХ ЧАСТИЦАХ АТМОСФЕРНОГО ВОЗДУХА
Изучение углеродосодержащих аэрозолей во взвешенных частицах представляет определенный интерес из-за сложного процесса распределения источников, воздействия на процессы влияющие изменению климата и влияние на здоровье человека. В этой статье охарактеризованы концентрации органического углерода (ОС) и элементарного углерода (ЕС) в составе взвешенных частиц PM2,5 в двух экспериментальных участках г.Ташкента. По результатам исследований EC и OC составляли приблизительно 4-12% и 21- 39% от массы PM2,5. Эти данные могут быть использованы для изучения воздействия аэрозолей на климат и здоровье в последующих исследованиях.
ДАРЁЛАР ОҚИМИГА АТМОСФЕРА ЁҒИНЛАРИ ВА ҲАВО ҲАРОРАТИНИНГ ТАЪСИРИНИ СТАТИСТИК БАҲОЛАШ
Мақола Чирчиқ ҳавзаси дарёлари оқимига атмосфера ёғинлари ва ҳаво ҳароратининг таъсирини ўрганишга бағишланган. Шу мақсадда дарёлар оқими билан атмосфера ёғинлари (қишки, ёзги ва йиллик) ҳамда ҳаво ҳарорати (ёзги) орасидаги боғланишлар статистик баҳоланган. Ушбу боғланишларни ифодаловчи жуфт ва, уларга мос равишда, тўлиқ корреляция коэффициентлари энг катта қийматларининг Угом ва Писком дарёларига тўғри келиши аниқланган.
СИНФДАН ТАШҚАРИ МАШҒУЛОТЛАРДА ХАЛҚ ГЕОГРАФИК ТЕРМИНЛАРНИ МОДУЛЛИ ТАЪЛИМ ТЕХНОЛОГИЯЛАРИ АСОСИДА ЎРГАНИШ МЕТОДИКАСИ
Мазкур мақолада география таълимида синфдан ташқари машғулотларда халқ географик терминларидан фойдаланишнинг аҳамияти келтириб ўтилган бўлиб, бунда ўқув жараёнларида топонимик маълумотлардан тўғри фойдаланиш география фанининг асосий таркибий қисми эканлигига алоҳида эътибор қаратилган. Хусусан, география фанида жой ёки географик объект номи боғланмасдан билим бериш мумкин эмаслиги, ҳар бир жой табиатининг бир-биридан фарқли жиҳатини қиёслаш учун ҳам жойлар номини билиш зарурлиги ёритилган.
“ZARAFSHON” MILLIY TABIAT BOG‘I TO‘QAYZORLARINING YO‘QOLIB KETISH XAVFINI OLDINI OLISH CHORA-TADBIRLARI
Mazkur maqolada Narpay tumaniga umumiy tabiiy geografik tavsif berilgan. Tabiat kompanentlari – o‘simlik va hayvonat dunyosi, geologiyasi, tuproqlari hamda tumanning tuproq melorativ holati, suv boyliklaridan oqilona foydalanish va boshqa jihatlari talqin etiladi.
O‘ZBEKISTONDA QISHLOQ XO‘JALIGIDAGI ISLOHOTLAR
Hozirgi kunda iqtisodiyotimizni, jumladan, qishloq xo‘jaligi sohasini modernizatsiya va diversifikatsiya qilish, oziq-ovqat mahsulotlari yetishtirish, fermer, klaster hamda kooperatsiyalarni moliyaviy qo‘llab-quvvatlash masalasiga har doimgidan ham ko‘proq ahamiyat berilmoqda. Mazkur maqolada muallif O‘zbekistonda qishloq xo‘jaligida olib borilayotgan islohotlar, sohada mavjud muammolarga bir muncha to‘xtalib o‘tgan.
В статье освещены вопросы формирования и развития города Самарканда. Проанализированы особенности географического расположения города и возможности его развития как второго города-миллионника республики, крупного экономического, административного, научного и культурного центра. Определены причины и последствия превращения Самарканда в город-миллионник.
ИҚЛИМ ИЛИШИ ШАРОИТИДА ҚАШҚАДАРЁ ҲАВЗАСИ ДАРЁЛАРИНИНГ ТЎЙИНИШИ ҲАҚИДА
Мақолада Қашқадарё ҳавзаси дарёларининг гидрологик режими ёритилган. Дарёларнинг юқори оқимида жойлашган, табиий гидрологик режимни ҳисобга оладиган гидрологик постларда кузатилган сув сарфлари асосида, оқимнинг йиллараро тебраниши, йил ичида тақсимланиши ўрганилган, дарёларнинг тўйиниш манбалари мезонлари, жумладан δ коэффициентининг қийматлари аниқланган ва уларнинг йиллараро ўзгариши кўриб чиқилган.
СОЗДАНИЕ ЦИФРОВОЙ КАРТЫ С ИСПОЛЬЗОВАНИЕМ МАТЕРИАЛОВ ДЕШИФРИРОВАНИЯ
В данной статье рассматривается понятие цифровой топографической карты, ее назначение, понятие процесса топографического дешифрирования, методы создания карт с использованием цифровых фотограмметрических станций и важность материалов дешифрирования при создании цифровой карты.
BAXMAL TUMANI HUDUDINING TABIIY GEOGRAFIK XUSUSIYATLARI
Ushbu maqolada Baxmal tumanining geografik o‘rni, maydoni, chegaralari, geologik tuzilishi, relyefi, iqlimi, suvlari hamda o‘simlik va hayvonot dunyosi yoritilgan. Shuningdek, hududning tabiiy xususiyatlari zamonaviy GIS texnologiyalari yordamida tahlil qilingan.
СУРХОНДАРЁ ВИЛОЯТИ ОЛТИНСОЙ ТУМАНИ РЕКРЕАЦИОН РЕСУРСЛАРИ
Ушбу мақолада Сурхондарё вилояти Олтинсой тумани рекреацион ресурслари ёритилган. Бу соғломлаштириш марказларидан аҳоли қандай мақсадда фойдаланиб келаётганлиги ва диний, тарихий ҳамда туристик маршрутлар келтирилган. Туманда диний туризмни алоқадор бўлган 14 та муқаддас қадамжоларнинг баъзилари ҳақида маълумотлар кўрсатилган. Келажакда туманнинг рекреацион ресурслари салоҳиятини ошириш бўйича таклиф ва тавсиялар берилган.
SARIOSIYO TUMANINING IQTISODIY-IJTIMOIY RIVOJLANISHI VA ISTIQBOLLARI
Mazkur maqola Sariosiyo tumanining tabiiy va iqtisodiy-ijtimoiy sharoiti, aholisi, xo‘jaligiga bag‘ishlangan. Tuman nafaqat Surxondaryo viloyatida, qolaversa respublikamizda o‘ziga xos tabiati, aholisining tarixiy va etnik xususiyatlari bilan ajralib turadi. Maqolada tuman aholisi va xo‘jaligining nafaqat bugungi kundagi holati, qolaversa istiqboli haqida ham ma’lumotlar keltirilgan.
ОРОЛ ДЕНГИЗИ ҲУДУДИДА ИҚЛИМ ЎЗГАРИШИНИНГ ҚИШЛОҚ ХЎЖАЛИГИГА ТАЪСИРИ
Орол денгизи худудида иқлим ўзгариши ва сув танқислигининг юзага келишини қишлоқ хўжалигига таъсири хамда аҳолининг ўсиб бориши мамлакатнинг ўзини ўзи озиқ-овқат билан таъминлаши борасида юзага келиши мумкин бўлган муаммолар тўғрисида маълумотлар берилган.
ИЗМЕНЕНИЕ БАЛАНСА МАССЫ ЛЕДНИКА БАРКРАК СРЕДНИЙ, ПОД ВЛИЯНИЕМ КЛИМАТИЧЕСКИХ ФАКТОРОВ И ЕГО ВКЛАД В ФОРМИРОВАНИЕ СТОКА РЕКИ ОЙГАИНГ
В статье сделан анализ годового баланса массы ледника Баркрак Средний за 2016-2020 гг. и изучено влияние на него климатических факторов. Также, общий ледниковый сток из бассейна реки Ойгаинг был рассчитан на основе количества стока, формируемого ледника Баркрак Средний. Результаты расчетов сопоставлены с вкладом ледников, определенным, методом расчленения гидрографа расходов вод реки Ойгаинг. В заключительной части статьи представлены предложения и рекомендации, которые следует учитывать при изучении баланса массы ледников и их вклада, как источника питания рек.
ЎРТА ОСИЁЛИК АЛЛОМАЛАРНИНГ ГЕОГРАФИК АСАРЛАРИНИ ЗАМОНАВИЙ ТАЪЛИМ ТЕХНОЛОГИЯЛАРИ ВОСИТАСИДА ЎРГАНИШ
Мазкур мақолада Ўрта Осиёлик алломаларимиз томонидан яратилган асарларни, жумладан географик тадқиқотларини ҳозирги куннинг замонавий таълим технологияларини қўллаган ҳолда ўрганилиши тўғрисидаги фикр-мулоҳазалар баён этилган.
Xorazm viloyati oykonimlari ta’rifi (Xonqa tumani misolida) deb nomlangan tezisda bir qancha oykonimlarning geografik o‘rni tarixiy kelib chiqishi, yozma manbalarda qanday yoritilganligi va ayni paytda nomining o‘ziga to‘g‘ri kelishligi yoritildi.
O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASINING NOZOGEOGRAFIK VAZIYАTI VA UNGA TA’SIR ETUVCHI OMILLAR
Ushbu maqolada O‘zbekiston aholisining umumiy salomatlik va kasalanish ko’rsatkichkari, ularga ta’sir etuvchi geografik omillar tasvirlangan. Maqolada Respublika aholisi soni, tug‘ulish va o‘lim jarayonlari, umr davomiyligi ko‘rsatkichlari o‘z ifodasini topgan.
АНДИЖОН ВИЛОЯТИНИНГ ГЕОУРБАНИСТИК ВАЗИЯТИ
Андижон вилоятининг геоурбанистик вазияти йиллар давомида турлича кўриниш касб этиб келган. Вилоятнинг йиллар давомидаги геоурбанистик вазиятлари таҳлил қилиб ўтилган.
ИНСОН ОРГАНИЗМИ ИССИҚЛИК ҲИССИЁТИГА ШАМОЛНИНГ ТАЪСИРИНИ БАҲОЛАШ УСЛУБИ
Дукант метеорология станциясида 2009-2018 йй. даврида олиб борилган метеорологик кузатув маълумотларини статистик қайта ишлаш асосида инсон организми иссиқлик ҳиссиётига шамолнинг таъсирини баҳолаш услуби таклиф этилган. Ҳаво қурғоқчилигининг термогирометрик коэффиценти ва Арнольди коэффициенти асосида биоиқлимий шароитнинг ўзгариши ўрганилган.
ГЛОБАЛ НАВИГАЦИЯ ЙЎЛДОШ ТИЗИМИЛАРИНИНГ (ГНЙТ) РИВОЖЛАНИШИ ВА ҚУЛАЙЛИКЛАРИ
Ушбу тезиснинг асосий мақсади глобал навигацион тизимларнинг ривожланиш босқичлари, уларнинг ишлаб чиқаришда тутган ўрни ва Республикамизда йўлдошли кузатув методлари ёрдамида кузатиш ишларини таҳлил қилиш, унинг қўлланилиш методикаси билан таништириш ва бу методикани амалиётга татбиқ этиш.
TABIATDAN FOYDALANISH OQIBATIDA YUZAGA KELADIGAN GEOEKOLOGIK MUAMMOLARNI O‘RGANISH
Tabiatning ifloslanishi tabiiy va antropogen omillar natijasida sodir bo‘ladi. Antropogen omillar bugungi kunda tabiatning barcha komponentlariga zarar yetkazmoqda. Natijada, turli ko‘lamdagi va yo‘nalishdagi geoekologik muammolar yuzaga kelmoqda. Ushbu geoekologik muammolarning oldini olish, ularni bartaraf etish esa dolzarb masala hisoblanadi.
ЎЗБЕКИСТОНДА ЧУЧУК СУВ ПОТЕНЦИАЛ РЕСУРСЛАРИНИНГ ГЕОГРАФИК ТАҚСИМОТИ
Ушбу мақолада Ўзбекистонда чучук сув потенциал ресурсларининг Ўзбекистон 14 та иқлим ресурслари бўйича тақсимоти кўриб чиқилган.
QORAQALPOG‘ISTON RESPUBLIKASI QISHLOQ XO‘JALIGI ISHLAB CHIQARISHINING BA’ZI JIHATLARI
Maqolada Qoraqalpog‘iston Respublikasi qishloq xo‘jaligi tarmoqlari, uning hududiy xususiyatlari, tadrijiy o‘zgarishlari bayon qilingan. Mintaqada agrar sohani rivojlantirish imkoniyatlari, ishlab chiqarish salohiyati ilmiy tahlil qilingan.
TOSHKENT SHAHRI SANOATINING RIVOJLANISHI VA HUDUDIY TARKIBI
Maqola mamlakatimiz poytaxti Toshkent shahri sanoatining rivojlanishi va hududiy tarkibidagi o‘zgarishlarni tahlil qilishga bag‘ishlangan. Bunda Toshkent shahrining respublika sanoatidagi ulushi, uning dinamikasi, sabablari, tumanlar kesimida hududiy ishlab chiqarish hajmi aniqlangan. Sanoat korxonalarining turlari bo‘yicha hududiy tarkibining o‘zgarishi yoritilgan.
СОВРЕМЕННЫЕ ГИДРОЛОГИЧЕСКИЕ И ГИДРОХИМИЧЕСКИЕ ХАРАКТЕРИСТИКИ МАГИСТРАЛЬНЫХ КОЛЛЕКТОРОВ СУРХАНДАРЬИНСКОЙ ОБЛАСТИ
в статье приведены сведения о магистральных коллекторах орошаемой зоны Сурхандарьинской области, кроме современных сведений о среднегодовых расходах воды, объёмов коллекторного стока и среднегодовой минерализации, приведен также анализ типов гидрохимического режима наиболее крупных коллекторов в среднем за 2010-2020 гг., сток которых может служить дополнительным источником водных ресурсов рассматриваемого бассейна.
ЎҚУВЧИЛАРДА БИЛИМ ВА ТАФАККУР ҚАЧОН ЮКСАЛАДИ? ҚАЧОНКИ, ТАЪЛИМДА НАЗАРИЯ ВА АМАЛИЁТ УЙҒУНЛИГИ ТАЪМИНЛАНСА...
Таълимда назария ва амалиёт уйғунлигини таъминлаш чора-тадбирлари ҳамда самарадорликни ошириш йўллари, ёш авлод тафаккурининг юксалиши, истеъмолчилик маданиятини йўлга қўйилиши, ўқувчиларнинг жамиятдаги ислоҳотларга дахлдорлик ҳиссини кучайтириш, энергия манбааларидан оқилона фойдаланиш масалалари ёритилган.
UZUN TUMANINING TABIIY SHAROITI VA ISTIQBOLLI REJALAR
Mazkur maqolada Uzun tumaniga umumiy geografik tavsif berilgan. Tabiat kompanentlari, o‘simlik va hayvonot dunyosi, geologiyasi, tuproqlari, yer va suv boyliklaridan oqilona foydalanish va kelajakdagi istiqbolli rejalar talqin etilgan.
ЭКОЛОГИК МУҲИТНИ БАРҚАРОРЛАШТИРИШ ОМИЛЛАРИ
Мақолада чўл зонасида қум, туз ва чанг заррачаларининг салбий таъсирини камайтириш учун яшил қопламалар ҳимоя ўрмонзорлари барпо этиш чора тадбирлари ёритилган. Глобал иқлим ўзгаришларини аҳоли ҳаёти ва фаолиятига салбий таъсирини янада юмшатиш, экологик муҳитни барқарорлаштириш омилларининг асослари келтирилган.
HUDUDIY SANOAT ISHLAB CHIQARISHNING O‘SISH SUR’ATLARI (FARG‘ONA VILOYATI MISOLIDA)
Ushbu maqolada Farg‘ona viloyati hududiy sanoat mahsulotining o‘sish suratlari (2020-y.) tahlil qilingan bo‘lib, hududlar kesimida sanoatning asosiy yo‘nalishlari bo‘yicha ishlab chiqarish xususiyatlari statistik ma’lumotlar asosida o‘rganilgan.
IQLIM O‘ZGARISHI SHAROITIDA METEOROLOGIK QURG‘OQCHILIKLAR TAKRORLANISHINI BAHOLASH
Ishda meteorologik qurg‘oqchilikni ifodalovchi standartlashtirilgan yog‘in indeksi Piskom havzasi misolida o‘rganildi. Havzada joylashgan Piskom meteorologik stantsiyasida kuzatilgan yog‘in maʼlumotlari asosida standartlashtirilgan yog‘in indekslari hisoblandi. Turli vaqt shkalasi bo‘yicha aniqlangan standartlashtirilgan yog‘in indeklarining bazaviy va joriy iqlimiy davrlarda takrorlanishi qurg‘oqchilik tasnifi asosida o‘rganildi. Joriy iqlimiy davrda bazaviy iqlimiy davrga nisbatan ekstremal va keskin qurg‘oqchilik ortganligi aniqlandi.
БИНОЛАР ГЕОМЕТРИК ПАРАМЕТРЛАРИ АНИҚЛИГИНИ ГЕОДЕЗИК НАЗОРАТИ
Мақола бинолар геометрик параметрлар аниқлигининг геодезик назоратига бағишланган. Унда геодезик назорат қилиш тартиби, геодезик асоси, ижровий съёмка ҳақида маълумотлар берилган. Trimble М3 DR5 электрон тахеометрини қўллаб бинонинг асосий калонналари қуйи ва юқори қисмларини лойиҳадан четлашиши аниқланди.
WHO OR WHAT IS THE MAIN CULPRIT OF GLOBAL WARMING?
This article highlights that the main causes of global warming are related to the production of military weapons. It has also been analyzed geographically and geopolitically that changes for carbon dioxide in the atmosphere under the influence of anthropogenic factors are one of the important factors shaping the “greenhouse effect”.
ПРИРОДНО-ИСТОРИЧЕСКИЕ ФАКТОРЫ И ОСОБЕННОСТИ РАЗМЕЩЕНИЯ НАРОДОВ ПРИАРАЛЬЯ
В статье рассматриваются природно-исторические факторы размещения населения и их влияние на межнациональные отношения народов Приаралья. Раскрываются закономерности связи между выбором места проживания и природопользованием в формировании межэтнических отношений народов Приаралья.
TOSHKENT VILOYATI SANOATINING DINAMIK TAHLILI (YUQORI CHIRCHIQ TUMANI MISOLIDA)
Maqolada Yuqori Chirchiq tumani sanoati tarmoqlari va uning dinamikasi bayon etilgan. Sanoat ishlab chiqarishiga oid ma’lumotlar, ishlab chiqarish hajmi va uning o‘zgarish tendensiyasi ilmiy tahlil qilingan.
HUDUDLARNI IJTIMOIY-IQTISODIY RIVOJLANISHIDA TURIZMNING TUTGAN O‘RNI (NAMANGAN VILOYATI MISOLIDA)
Ushbu maqolada Namangan viloyatida turizmni va uning asosida hududlarni hamda shaharlarni ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirish imkoniyatlari o‘rganilgan. Viloyat bo‘ylab turistik marshrutlar tashkil qilish va turistik maskanlar doirasida belgilab olingan.
ОҒ ДАРЁЛАРИ СУВЛИЛИК ДАРАЖАСИНИ ЎЗГАРИШИГА АТМОСФЕРА ЁҒИНЛАРИ ТУРЛАРИНИНГ ТАЪСИРИНИ СТАТИСТИК БАҲОЛАШ (ПИСКОМ ДАРЁСИ МИСОЛИДА)
Мақолада тоғ дарёлари сувлилик даражасини ўзгаришига атмосфера ёғинларнинг таъсири Писком дарёси мисолида кўриб чиқилган. Дарё оқими билан турлари бўйича ажратилган йиллик атмосфера ёғинлари орасидаги кўп ҳадли боғланишлар статистик таҳлил қилинган ҳамда боғланишларда ҳар бир турнинг қўшган ҳиссалари аниқланган. Тадқиқотда бажарилган ҳисоблашлар асосида Писком дарёси вегетация даври оқими билан дарё ҳавзасидаги қор чизиғи баландлиги орасидаги боғланиш статистик баҳоланган.
ГЕОГРАФИЯДА МУЛЬТИМЕДИА ТЕХНОЛОГИЯЛАРИ АСОСИДАГИ ИНТЕРАКТИВ ЎЙИНЛАРДАН ФОЙДАЛАНИШ
Мақолада география дарсларида қўлланиладиган айрим педагогик технологиялар, уларнинг афзалликлари, ўзига хос хусусиятлари ҳақида маълумот берилган. Жумладан, замонавий ўқитиш усуллари, уларни медиатехнологиялар асосида турли интерактив ўйинлардан фойдаланиб ўтиш жараёнлари илмий таҳлил қилинган.
ТЎДАКЎЛ СУВ ОМБОРИ ЗОНАСИДАГИ АНТРОПОГЕН ЛАНДШАФТЛАР ВА ЭКОТУРИЗМДАГИ ИСТИҚБОЛЛАРИ
Мақолада антропоген ландшафтларнинг ўзига хос геотизим ёки табиий- худудий мажмуалар эканлиги, улардан фойдаланишда антропоген ландшафтларнинг ҳосил бўлиши, ривожланиши, улардаги ўзгаришларни ўрганиш билан бирга албатта, антропоген ландшафтларни табақалаштириш, классификация қилиш муҳим аҳамиятга эга эканлиги ҳақидаги фикрлар келтирилган.
OROLBO‘YI EKOTIZIMLARIGA EKOLOGIK OFATLAR TA’SIRI VA ULARNING OLDINI OLISH
Maqolada Orolbo‘yi hududlari ekotizimlaridagi ekologik ofatlar, ularning barqaror rivojlanishiga salbiy ta’sir qiluvchi omillar va ularning ekologik, ijtimoiy-ekologik oqibatlarini bartaraf etishga qaratilgan ayrim tadbir va mulohazalar bildirib o‘tilgan.
ТИББИЙ ГЕОГРАФИК РАЙОНЛАШТИРИШНИНГ БАЪЗИ БИР МАСАЛАЛАРИ
Мақолада тиббий географик районлаштиришнинг илмий-назарий масалалари, бу борада фаолият олиб борган олимларнинг ишлари ёритилган. Улар томонидан олиб борилган илмий тадқиқотларнинг айрим жиҳатлари очиб берилган. Ўзбекистон ҳудуди бир неча тиббий географик районлар, қолаверса қатор кичик тиббий географик районларга ажратилган.
PISKOM DARYOSI EKSTRIMAL YILLAR TO‘LINSUV ELEMENTLARINI BAHOLASH
Maqolada Piskom daryosida kuzatilgan o‘rtacha ko‘p yillik suv sarflari tahlil qilinib, suvlilik bo‘yicha xarakterli yillar tanlab olindi. Piskom daryosining suv rejimi fazalari, shuningdek, to‘linsuv davri elementlarining ekstremal suvli yillardagi miqdoriy o‘zgarishlari aniqlandi.
СОДЕРЖАНИЕ И КЛАССИФИКАЦИЯ КАРТ НАСЕЛЕНИЯ
В данной статье рассматриваются научные подходы к картографированию населения и миграции населения и их картографическому изучению.
ИЗМЕНЕНИЕ КЛИМАТА И ЕГО ВОЗДЕЙСТВИЕ НА РАСТИТЕЛЬНОСТЬ ЗАПАДНОГО ТЯНЬ-ШАНЯ (В ПРЕДЕЛАХ УГАМ- ЧАТКАЛЬСКОГО ПРИРОДНОГО НАЦИОНАЛЬНОГО ПАРКА)
В данной статье рассматриваются вопросы воздействия изменения климата на растительность геосистем Западного Тянь-Шаня в пределах Угам-Чаткальского государственного национального природного парка. Выполнен анализ геолого- геоморфологических условий, климата, вод, пространственного распространения растительности на исследуемой территории.
YERLARNING CHO‘LLANISHI EKOLOGIK MUAMMO SIFATIDA
Ushbu maqolada qishloq xo‘jaligida foydalaniladigan yerlarning ahamyatliligi, tuproqlarning unumdorligini yo‘qolib borishi, cho‘lanish jarayoning asosiy sabablari, namoyon bo‘lishi va unga ta’sir qiluvchi omillar, cho‘llanishga qarshi dunyo miqyosida qilinayotgan ishlar va mamlakatimizda ushbu jarayonning oldini olishga qaratilgan ishlar to‘g‘risida fikrlar keltirib o‘tilgan.
TIBBIYOT GEOGRAFIYASINING TARIXIY SHAKLLANISHI
Maqolada tibbiyot geografiyasining rivojlanish tarixi, tarixiy bosqichlari, olimlar tomonidan o‘rganilishi bilan bog‘liq maʼlumotlarga eʼtibor qaratilgan. Maqolada ilk tibbiyot geografiyasiga hissa qo‘shgan Gippokrat, Galen kabi olimlar bilan bir qatorda sharq qomusiy olimlari Abu Rayhon Beruniy, Ibn Sino, Ar-Roziy kabi olimlar asarlari tahlil qilingan.
БУХОРО ВИЛОЯТИ ЖИНОЯТЧИЛИК ГЕОГРАФИЯСИНИНГ ГЕОДЕМОГРАФИК ХУСУСИЯТЛАРИ
Мазкур мақолада Бухоро вилояти жиноятчилик географиясининг геодемографик хусусиятлари таҳлил этилган. Мақолада жиноятчиларнинг ёш ва жинс таркиби, жиноятчиликнинг минтақадаги ижтимоий ҳаётнинг турли соҳалардаги ўзгаришлари ўрганилган.
ҚУЛЖУҚТОВ ТИЗМАСИНИНГ ЖАНУБИЙ ЁНБАҒИРЛАРИДА АТМОСФЕРА ЁҒИНЛАРИНИНГ БАЛАНДЛИК БЎЙИЧА ЎЗГАРИШИ
Ушбу иш Қулжуқтов тизмасининг жанубий ёнбағирларида йиллик ёғин миқдорларининг баландлик бўйича ўзгаришини аниқлашга бағишланган. Ишни амалга оширишда ўрганилаётган ҳудудда жойлашган метеорологик станцияларда кузатилган атмосфера ёғинлари ҳақидаги маълумотлардан фойдаланилган. Натижада, нафақат ёғин миқдори, балки ёғин градиентининг ҳам баландлик бўйича ортиб бориши аниқланган.
O‘RTA OSIYO TABIIY GEOGRAFIK O‘LKASINING TABIATINI O‘QITISHDA ZAMONAVIY AXBOROT TEXNOLOGIYA VOSITALARIDAN FOYDALANISH
Ushbu maqolada O‘rta Osiyo geografik o‘lkasi tavsifi, jahon geografiyasida tutgan o‘rni, tabiatining o‘ziga xosligi, ajralib turuvchi jihatlari xususida, undan tashqari bu ma’lumotlarni o‘qitishda axborot texnologiyalardan foydalanish samaradorligi, usullari, metodlari hamda zamonaviy ko‘rinishlari borasida so‘z boradi.
O‘ZBEKISTON MILLIY ATLASIDA BUXORO VILOYATI TOPONIMLARI
Maqolada toponimlar va ularning qisqacha tavsifi, O‘zbekiston Milliy atlasida keltirilgan Buxoro viloyati toponimlariga oid ayrim mulohazalar bildirilgan.
ЖАНУБИ-ҒАРБИЙ ҚИЗИЛҚУМНИНГ ЎРГАНИЛИШ ТАРИХИ ВА ЛАНДШАФТЛАРНИНГ ЎЗГАРИШИ
Ушбу мақолада Жануби-ғарбий Қизилқум ландшафт феномени ва уларнинг антропогенлашуви ҳақида бир оз тўхталиб ўтилди. Жанубий Ғарбий Қизилқум ҳудудининг ўзига хос ҳусусиятлари кўп бўлишига қарамасдан бу ҳудуд жуда кам ўрганилган. Сўнгги йилларда бу ҳудудда олиб борилган изланишларнинг кўпгина қисми ҳудуд ландшафтлари ва у ердаги экалогик ҳолатлар бўйича олиб борилган. Кейинги йиллардаЖанубий Ғарбий Қизилқум ҳудуди антропоген омиллар таъсирида ўзгариб бормоқда. Бу ўзгариш ҳудуддаги ўсимликлар оламига,ҳайвонот дунёсига,тупроқларда кузатилаётган бир қанча ўзгаришларга ва бошқа табиат комплексларига катта таъсир кўрсатмоқда. Бунинг натижасида ҳудудда чўлланиш жараёнлари тобора кенгайиб бормоқда.
HISOR TURISTIK ZONASINI TASHKIL ETISH MASALALARI
Ushbu maqolada turizm sohasini rivojlantirishda turistik zonalarning ahamiyati yoritilgan. Hisor turistik zonasini tashkil etish imkoniyatlari va istiqbollari aniqlangan. O‘zbekistonda turizm sohasini rivojlantirishda ushbu zonani tashkil etishning muhimligi asoslangan.
ФАРҒОНА ВОДИЙСИ ЕР ОСТИ СУВЛАРИ ГЕОКИМЁВИЙ ТАРКИБИ ЎЗГАРИШИНИНГ АЙРИМ ЖИҲАТЛАРИ
Ушбу мақолада Фарғона водийси ер ости сувлари геокимёвий таркиби ўзгаришлари таҳлил қилинган. Шунингдек, ер ости сувлари геокимёвий режими, умумий минераллашуви ва умумий қаттиқлиги ўрганилган. Шу билан бирга, ер ости сувларининг нефть бирикмалари билан ифлосланиши таҳлил этилган.
ILMIY MA’LUMOTNOMALAR ASOSIDA TURIZM XARITALARINI YARATISH VA TAHLIL QILISH BOSQICHLARI
Hozirgi vaqtda turizm jahonda jadal rivojlanmoqda, bu sayyohlarning ehtiyojlarini qondirishga qodir yangi qiziqarli sayyohlik yo‘nalishlarini yaratish zaruratini tug‘diradi. Shu sababli mazkur maqolada turizm xaritalarini yaratish va tahlil qilish bosqichlari hamda turistlar uchun turizm xaritalarining ahamiyati bo‘yicha ma’lumolar beriladi. Shu bilan birga turizmni zamonaviy xaritaga olishning asosiy vazifalari ko‘rsatib o‘tilgan.
ОСОБЕННОСТИ РАЗЛИЧНЫХ ВИДОВ ЭКОЛОГИЧЕСКОГО ТУРИЗМА И ПОТЕНЦИАЛ ИХ РАЗВИТИЯ В РЕСПУБЛИКЕ ТАДЖИКИСТАН
Рассмотрены особенности агротуризма, сельского туризма, экотуров в особо охраняемых территориях и другие виды экологического туризма в контексте анализа существующего уровня. Раскрываются степень влияния государственных программ, формирования базы сведений о различных видах экотуризма на темпы развития. Установлены взаимосвязь и отличительные особенности различных составляющих частей экологического туризма в природных условиях страны.
ЖАНУБИ-ҒАРБИЙ ҲИСОР ЛАНДШАФТЛАРИГА ИНСОН ҚИШЛОҚ ХЎЖАЛИК ФАОЛИЯТИ ТАЪСИРИ
Ушбу мақолада Жануби-ғарбий Ҳисор ландшафтларига инсон қишлоқ хўжалик фаолияти таъсири ёритилган бўлиб, унинг нотўғри ёки тартибсиз йўлга қўйилиши салбий оқибатларга олиб келиши мумкинлиги баён этилган. Жануби-ғарбий Ҳисор ландшафтларида қишлоқ хўжалик фаолиятини тўғри йўлга қўйиш борасида таклиф ва тавиялар берилган.
QUMQO‘RG‘ON TUMANINING IJTIMOIY-IQTISODIY RIVOJLANISHI
Mazkur maqola tumanning geografik o‘rni, tarixiy rivojlanishi, aholisi va bandlik, tuman xo‘jaligi tarmoqlari tarkibi, tuman infratuzilmasi, rivojlanishidagi muammolar, rivojlanish istiqbollari tahlil qilinadi.
ПЕРСПЕКТИВНЫЕ СДВИГИ В ТЕРРИТОРИАЛЬНОЙ СТРУКТУРЕ МИРОВОЙ ГАЗОВОЙ ПРОМЫШЛЕННОСТИ
В статье анализируются динамика доли газа в мировом энергетическом балансе, воздействие технологических нововведений и возможностей использования нетрадиционного газа на географию его запасов, перспективные сдвиги в географии добычи природного газа, а также подчеркивается необходимость формирования в Республике Узбекистан газового кластера.
МАСОФАДАН ҚОР ҚОПЛАМИНИ МОНИТОРИНГ ҚИЛИШ УЧУН “MODSNOW” ОПЕРАТИВ ДАСТУРИ
Ушбу тадқиқот “MODSNOW” дастурини қўллаш орқали тоғли ҳудудлардаги қор қопламлари бўйича маълумотлар ва ёз ойлар учун мавжуд сув ресурсларининг ҳолати таҳлил қилинди. Ушбу тадқиқот реал вақт режимида хавзалардаги мавжуд сув оқимларини башорат қилиш учун интеграция мақсадида фойдаланишга ёрдам беради. Тоғли ҳудудлардаги кенг тарқалган қор қопламлари ҳақидаги маълумотлар қисқа муддатли мавсумий оқимларни башорот қилиш учун қимматли маълумот хисобланади. Ушбу маълумотни аниқлик билан масофадан ўрганиш техникаларидан фойдаланган ҳолда хисоблаш мумкин
XALQARO TADQIQOTLARDA TABIIY FANLAR BO‘YICHA SAVODXONLIKNI BAHOLASHNINH O‘ZIGA XOS XUSUSIYATLARI
Ushbu maqola xalqaro tadqiqotlarda tabiiy fanlar bo‘yicha savodxonlikni baholashning o‘ziga xos xususiyatlariga bag‘ishlangan. Maqolada PISA xalqaro dasturi hamda tabiiy fanlar bo‘yicha savodxonligini rivojlantirishning metodik tavsiyalari keltirilgan.
DARYO HAVZALARI YAXLIT LANDSHAFT TUZILMA VA UNI TOPOGRAFIK XARITADAN CHEGARALASH
Mazkur maqolada daryo havzasi landshaftlarining strukturasi, ularning yaxlit tuzilma ekanligi, xaritalash, jumladan, topografik xaritalarda havza landshaftlarini chegaralash, shuningdek, daryo suvayirg‘ichlarini ham bosqichma-bosqich o‘rganish yo‘l-yo‘riqlari bayon etilgan.
СУРХОНДАРЁ ВИЛОЯТИ ФИТОТОПОНИМЛАРИНИ ЎРГАНИШНИНГ ГЕОГРАФИК АҲАМИЯТИ
мақола Сурхондарё вилоятида ўсимлик номлари асосида пайдо бўлган географик жой номларини ўрганишга бағишланган бўлиб, унда вилоятдаги фитотопонимлар билан боғлиқ атамалар қандай қилиб жой номлари вазифасини бажариши мисоллар ёрдамида таҳлил қилинган.
NAVOIY VILOYATIDA QORAMOLCHILIKNI RIVOJLANTIRISHNING IQTISODIY-GEOGRAFIK JIHATLARI
Ushbu maqolada Navoiy viloyati chorvachiligining qoramolchilik tarmog‘ini respublikada tutgan oʻrni oʻrganilgan. Viloyatda qoramolchilikning hududlarda soni jihatidan 2000–2020-yillar oralig‘i tahlil qilingan. Aholini go‘sht-sut mahsulotlariga bo‘lgan ehtiyojlari xususida to‘xtalib oʻtilgan. Qoramolchilik tarmogʻini rivojlantirish uchun taklif va tavsiyalar keltrilgan.
GIDROLOGIYA SOHASIDA “R” DASTURI IMKONIYATLARIDAN FOYDALANISH
Bugungi kunda suvdan samarali hamda oqilona foydalanish maqsadida suv obyektlarida muntazam ravishda kuzatish va o‘lchash ishlari, shuningdek, turli ilmiy tadqiqotlar olib borilmoqda. Ushbu suv obyektlaridan olingan ma’lumotlarni tahlil qilishda “R” dasturidan foydalanish samarali hisoblanadi. Dastur ko‘plab qulayliklarga hamda imkoniyatlarga ega bo‘lib, gidrologiyada ushbu dasturdan foydalanish qisqa vaqtda kerakli natijalarga erishishni hamda tahliliy natijalarning aniqligini ta’minlaydi.
“GOOGLE MAPS” OCHIQ ELEKTRON XARITASIGA MA’LUMOTLAR BAZASINI KIRITISHNING AMALIY MASALALARI
Ushbu maqolada “Google Maps” dasturi, veb-xaritalar platformasi va ulardan foydalanish, turistlarga qulaylik yaratish uchun ushbu dasturga veb xaritalarni joylash bo‘yicha ma‘lumotlar berilgan. “Google Maps” ochiq elektron xaritasiga biror-bir obyekt to‘g‘risida ma’lumotlarini joylash bo‘yicha bosqichma-bosqich jarayonlar ko‘rsatib o‘tilgan.
ХОРАЗМ ВИЛОЯТИ ҲУДУДИНИНГ ТАБИИЙ ГЕОГРАФИК ХУСУСИЯТЛАРИ
Ушбу мақолада Хоразм вилоятига умумгеографик таъриф берилган: геологияси, геоморфологияси, иқлими, тупроғи, ўсимликлари ҳақида маълумотлар бериб ўтилган.
O‘ZBEKISTON VA QOZOG‘ISTON CHEGARAOLDI (TRANSCHEGARAVIY) HUDUDLARIDA TURIZMNI RIVOJLANTIRISH
Turizm sohasidagi hozirgi tendensiyalar va o‘zgarishlarni ham mamlakat darajasida, ham ma’lum bir mintaqa darajasida kuzatish mumkin. Turizm bugungi kunda xizmat ko‘rsatish sohalari tarmog‘idagi jadal sur’atlar bilan rivojlanib borayotgan soha hisoblanadi. Xususan, mamlakatimizda ham so‘nggi yillarda turizmni rivojlantirishga juda katta e’tibor qaratilmoqda. Shuning uchun ham turizmni rivojlantirish, turistik obyektlardan samarali foydalanish, yangi turistik koridorlarni ishlab chiqish, mamlakatimizga turistik oqimlarni oshirish kabi masalalar muhim ahamiyat kasb etadi.
TOSHKENT VILOYATI QISHLOQ XO‘JLAGINING DINAMIK TAHLILI
Maqolada Toshkent viloyati qishloq xo’jaligi ishlab chiqarishining mamlakatimiz iqtisodiyotidagi o‘rni, uning hududiy xususiyatlari bayon qilingan. Viloyat agroiqtisodiyotining 2010- 2021 yillardagi o’zgarish tendensiyalari joriy summada keltirilgan va tarmoqlar tarkibi ko’rsatkichlari ilmiy tahlil qilingan.
Мақола дарёлар максимал сув сарфларини ҳисоблаш усулларини ўрганишга бағишланган. Тадқиқот Амударёнинг узунлиги бўйича жойлашган Туямўйин, Саманбой ва Қизилжар гидрологик постларида кўп йиллар давомида қайд этилган максимал сув сарфлари ҳақидаги маълумотлар асосида бажарилган. Ишда максимал сув сарфларининг келиб чиқишиги бўйича маълумотлар берилган.
ШАҲАРЛАР ҲУДУДИДА ДКЯТ ЮРИТИШ МАҚСАДИДА СЙГТ-1 ГЕОДЕЗИК ТАЯНЧ ПУНКТЛАРИ ТИЗИМИНИ ЯРАТИШ
Ушбу мақолада шаҳар ҳудудларида кадастр ишларини геодезик таъминлашда, айниқса кадастр съёмкалари учун геодезик асосни ривожлантиришда сунъий йўлдош технологиялари имкониятларидан фойдаланиш учун сунъий йўлдош ва ер усти ўлчашларини биргаликда қўллаш усулларини ишлаб чиқиш масалалари кўриб чиқилган.
SHIMOLIY FARG‘ONA TOG‘OLDI LANDSHAFTLARINING GEOEKOLOGIK VAZIYATINI O‘RGANISHNING AHAMIYATI
Ushbu maqolada Shimoliy Farg‘ona tog‘oldi landshaftlarida sodir bo‘layotgan geoekologik muammolar va ularni oldini olishga qaratilgan chora-tadbirlar to‘g‘risida malumotlar keltirilgan. Shuningdek, tog‘oldi landshaftlaridagi mavjud geoekologik vaziyatini baholash uchun qanday vazifalarni amalga oshirish yo‘l-yo‘riqlari bayon etilgan.
В данной статье автор рассматривает направление паратуризма в мире и в Узбекистане. Проведен краткий анализ показателей количества людей с инвалидностью в Узбекистане. В статье освещена доступность туристической сферы для людей с инвалидностью на примере таких стран, как Франция, Германия, Испания, Англия, США. В статье акцентируется внимание на помощи инвалидам посредством туристической индустрии в мире, а также в Узбекистане.
KRIMINOGEN VAZIYAT SHAKLLANISHINING ASOSIY SABABLARI VA SHARTLARI
Maqolada kriminogen vaziyatning shakllanishida shaxslarni jinoyat sodir etishga chaqiradigan voqea yoki holatning asosiy sabab va shartlari muhokama qilinadi.
ПУТИ УСОВЕРШЕНСТВОВАНИЯ СИСТЕМЫ МОНИТОРИНГА КАЧЕСТВА ПОВЕРХНОСТНЫХ ВОД В УЗБЕКИСТАНЕ
В статье рассмотрена система мониторинга качество поверхностных вод Узбекистана. В Узбекистане мониторинг качества поверхностных вод осуществляется несколькими министерствами и центрами. Узгидромет проводит мониторинг качества воды естественных водотоков и водоемов. Приведены рекомендации по усовершенствованию системы мониторинга качество вод.
ДАРЁЛАР ТЎЛИНСУВ ДАВРИ ОҚИМИНИ ПРОГНОЗЛАШДА СОНЛИ УСУЛЛАРНИ ҚЎЛЛАШ
Мақолада Зарафшон дарёси мисолида, тўлинсув даври оқимини қисқа ва узоқ муддатли прогнозлашда сонли усулларни қўллаш имкониятларини тадқиқ этишга бағишланган. Шу мақсадда тўлинсув даври гидрографи икки қисмга ажратилган. Гидрографнинг биринчи қисми, яъни кўтарилишидаги ҳамда иккинчи, яъни пасайишидаги сув сарфларини беш, ўн кунлик қисқа ва 30 кунлик узоқ муддатли прогнозлаш усуллари таклиф этилган, уларнинг аниқлиги ва сифат кўрсаткичлари баҳоланган.
SAMARQAND VILOYATI JOMBOY TUMANI GEOTIZMLARIGA TUSHADIGAN ANTROPOGEN YUK MIQDORINI ANIQLASH
Ushbu tezisda antropogen yuk tushunchasi va Jomboy tumani geotizimlaridagi antropogen yuk miqdorini aniqlash metodikasiga tavsif berildi.
TERMIZ SHAHRINING IJTIMOIY-IQTISODIY RIVOJLANISHI
Mazkur maqola shaharning geografik o‘rni, tarixiy rivojlanishi, aholisi va bandlik, shahar xo‘jaligi tarmoqlari tarkibi, shahar infratuzilmasi, rivojlanishidagi muammolar, rivojlanish istiqbollari tahlil qilinadi.
ЖАНУБИЙ ЎЗБЕКИСТОН МИНЕРАЛ-ХОМАШЁ РЕСУРСЛАРИ САЛОҲИЯТИ ВА УЛАРНИНГ ХЎЖАЛИК АҲАМИЯТИ
Ушбу мақолада республикамиз ва Жанубий Ўзбекистон минтақасида бозор иқтисодиёти шароитида тоғ-кон геология қидирув ишларининг ривожлантирилиши асосида минерал-хом-ашё ресурсларидан фойдаланиш, шунингдек, тоғ-кон саноати тармоқларининг мустақиллик йилларида ривожланиши масалалари атрофлича ёритилган.
ТУЯМЎЙИН МЕТЕОРОЛОГИЯ СТАНЦИЯСИ ҲУДУДИДА БИОИҚЛИМИЙ ШАРОИТЛАР
Мақолада Туямўйин метеорология станциясида 2009-2018 йиллардаги кузатиш маълумотларини статистик қайта ишлаш асосида кўп йиллик ўртача биометеорологик шароитларини иссиқлик комфорти, об-ҳаво шароитларининг эстетик ва физикавий ташкил этувчилари орқали акс эттирувчи “Иқлимий-туристик ахборот” схемаси ҳавола қилинади.
ЎЗБЕКИСТОНДА КАРТОГРАФИЯНИНГ ҲОЗИРГИ ҲОЛАТИ ВА РИВОЖЛАНИШ ИСТИҚБОЛЛАРИ
Мақола Ўзбекистонда картографиянинг қисқача ривожланиш тарихи, ҳозирги ҳолати ва ривожланиш истиқболларига бағишланган. Шунингдек, Ўзбекистонда собиқ Иттифоқ ва мустақиллик йилларида чоп этилган атласлар ҳақида маълумот берилган.
QISHLOQ XO‘JALIGINING EKOLOGIYAGA SALBIY TA’SIRNI BARTARAF ETISH YO‘LLARI
Ushbu maqolada ichki yonuv dvigatellaridan chiqayotgan zaharli gazlar, ularning inson salomatligiga ta’siri hamda ushbu muommoni hal qilishi mumkin bo‘lgan elektrotraktorlar haqida ma’lumotlar keltirilgan. Elektrotraktorlarni afzallik va kamchiliklariga to‘xtalib o‘tilgan.
МАРКАЗИЙ ФАРҒОНА ЧЎЛЛАРИНИНГ ЛАНДШАФТ-ЭКОЛОГИК ШАРОИТИДАГИ ЎЗГАРИШЛАР
Мазкур мақолада Марказий Фарғона чўллари ландшафтларининг инсон хўжалик фаолияти таъсирида ўзгариши, унинг оқибатлари ва ландшафт-экологик муаммоларнинг олдини олишга қаратилган чора – тадбирлар ўз ифодасини топган.
O‘ZBEKISTONDA AHOLI MIGRATSIYASI VA MIGRATSION OQIM
Ushbu maqolada aholi migratsiyasi hamda migratsion oqim (yo‘nalish)lari haqida yoritib berilgan. Umumiy ma’lumotlar bilan birgalikda, asosiy e’tibor O‘zbekistonda aholi migratsiyasidagi o‘zgarishlar, hududiy birliklararo ko‘chib keluvchi va ko‘chib ketuvchilar o‘rtasidagi farq – migratsion saldo tahlil qilingan.
FARG‘ONA VODIYSI MISOLIDA HARORAT O‘ZGARISHI TAHLILI
Ushbu tezis Farg‘ona vodiysining markaziy shaharlarida so‘nggi 30 yil ichida harorat o‘zgarishi tahliliga bag‘ishlanadi. Hozirgi kunda global isish jarayoni kunning dolzarb muammosi bo‘lib turibdi. Ushbu muammo bizning hududda, xususan, Farg‘ona vodiysida ham mavjud ekanligini bizning tahlil natijalari ko‘rsatib turibdi.
ҚАШҚАДАРЁ ВИЛОЯТИ ИҚЛИМИНИНГ ЎЗГАРИШЛАРИ
Мақолада Қашқадарё вилоятида жойлашган метеорология станцияларининг 2009-2018 йиллар давомидаги 10 йиллик кузатув маълумотлари асосида вилоятнинг иқлимий шароитларидаги ўзгаришлар аввалги иқлимий даврлар кўрсаткичлари билан қиёслаш асосида тадқиқ этилган. Қиёслаш асосий иқлимий кўрсаткичлар бўлган ҳаво ҳарорати ва атмосфера ёғинлари қийматлари асосида бажарилган.
O‘ZBEKISTONDA “YASHIL” IQTISODIYOTNI SHAKLLANTIRISHNING GEOGRAFIK ASOSLARI
Ushbu maqolada “yashil” iqtisodiyotni shakllantirishning geografik asoslari yoritilgan. “Yashil” iqtisodiyotni rivojlantirishning asosiy yo‘nalishlaridan bo‘lgan qayta tiklanuvchi energiya manbalaridan o‘zlashtirish, suv resurslaridan oqilona foydalanish, geotizimlarni saqlash, samarali boshqarish hamda ekoturizmni rivojlantirish geografiya bilan bevosita bog‘liq. Shu jihatdan, ushbu yo‘nalishlarni “yashil” iqtisodiyotni shakllantirishning geografik asoslari sifatida o‘rganishimiz mumkin.
ГЕОГРАФИЧЕСКИЕ ОСНОВЫ РАЦИОНАЛЬНОГО ИСПОЛЬЗОВАНИЯ ПРИРОДНЫХ РЕСУРСОВ СЫРДАРЬИНСКОЙ ОБЛАСТИ
В статье приведены сведения о физико-географических условиях и об использовании природных ресурсов Сырдарьинской области
OʻZBEKISTON SANOATINING TARMOQLAR VA HUDUDIY TARKIBI MAVZUSINI OʻQITISHDA “VENN DIАGRAMMASI” VA “KLASTER” USULLARNI QOʻLLASH
O‘zbekiston sanoatining tarmoqlar va hududiy tarkibini o‘qitishda turli xil interfaol usullardan foydalanish mumkin. Mazkur maqolada O‘zbekiston yoqilg‘i sanoatini o‘qitishda “VENN diagrammasi” qo‘llanib, tushuntirib berilgan. Ushbu sodda grafik talabalarning ikkita narsani bir vaqtning o‘zida turli xil va bir xil bo‘lganligini tushunishlarini osonlashtiradi. Shuningdek, O‘zbekistonning avtomobil sanoatini o‘qitishda “klaster” usulidan foydalanib tushuntirib berilgan. Bu usulning afzalligi shundaki, talabani mustaqil fikrlashga o‘rgatib, mustaqil hayotga tayyorlaydi.
ВЛИЯНИЕ ДЕМОГРАФИЧЕСКИХ ПРОЦЕССОВ И ТРУДОВОЙ МИГРАЦИИ НА СОЦИАЛЬНО-ЭКОНОМИЧЕСКОЕ РАЗВИТИЕ РЕГИОНОВ УЗБЕКИСТАНА
В современную эпоху гибкость рынка труда и свободное перемещение рабочей силы оказывают серьёзное воздействие на экономический рост отдельных регионов и стран и влияние трудовой миграции на социально-экономическое развитие регионов становится все более заинтересованным в увеличении экономического эффекта в стране. Трудовая миграция стала заметной чертой современных межрегиональных и международных экономических отношений. Механическое движение населения в мире характеризуется значительным расширением масштабов миграционных потоков, которые к началу 2020-х годов приближаются к отметке сто миллионов в год против три миллионов человек, по данным Организация Объединённых Нации, в 60-х годах ХХ века. Кроме того, интенсифицируются и внутренние перемещения рабочей силы между регионами отдельных стран, что отражает растущую мобильность национальных рынков труда. Поэтому важно определить факторы, которые определяют постоянно увеличивающийся обмен рабочей силой, выяснить, какие экономические модели ему присущи, какие последствия международная трудовая миграция населения будет иметь для экономического и демографического развития страны. Эти вопросы имеют большое научное и практическое значение, поскольку своевременные и адекватные ответы на них могут стать весомым вкладом в эффективное развитие отдельных регионов. Процесс трудовой миграции с 90-х годов ХХ века охватила практически все страны мира, став поистине глобальной проблемой, каждый год более полумиллиона молодых людей вступают на рынок труда Узбекистана. Однако количество созданных рабочих мест для молодежи необходимо увеличить, чтобы сдержать трудовую эмиграцию молодых людей в стране. Учитывая изложенное, тема диссертационной работы, связанная с исследованием влияния трудовой миграции населения на социально - экономическое развитие регионов страны, представляется важной и своевременной.
ОСОБЕННОСТИ ПРОСТРАНСТВЕННОГО РАСПРЕДЕЛЕНИЯ ЗАГРЯЗНЯЮЩИХ ВЕЩЕСТВ В РЕЧНЫХ ВОДАХ
В этой краткой записке представлены результаты исследования ретроспективы и современного состояния качества поверхностных вод бассейна реки Чирчик. Приведены фактические данные о загрязнении и концентрации взвешенных веществ, чаще всего превышающие предельно допустимые концентрации.
QASHQADARYO VILOYATI AHOLI DINAMIKASINI O‘RGANISHDA GEOAXBOROT TEXNOLOGIYALARIDAN FOYDALANISH
Maqolada aholi sonining o’zgarish dinamikasini o’rganish va tahlil qilish uchun statistik ma’lumotlar bazasi va geografik ob’yektlarning vektorli ma’lumotlarini integratsiya qilish mexanizmidan foydalanish usullari haqida so’z yuritiladi. Geografik axborotlarni olish va uning ustida bir qator amallarni bajarish orqali GAT qatlamlarini to’laqonli geoma’lumotlarga aylantirish xususida amaliy ishlar ko’rsatiladi.
TALIMARJON ISSIQLIK ELEKTR STANSIYASI VA UNING ATROF-MUHITGA TA’SIRI
Mazkur maqolada hozirgi kunda sanoat va transport rivojlanayotgan, Yer yuzida demografik o‘sish davom etayotgan sharoitda elektr energiyasiga bo‘lgan talab benihoya tez sur’atlar bilan oshib borayotganligi, ularning zaxiralarinining kamayib borishi bilan birga ulardan foydalanish orqali muhitga chiqariladigan chiqindilar miqdorini oshib borishi, issiqik elektr stansiyalarining atrof-muhitga ta’siri va tabiatni muhofaza etish tadbirlarini amalga oshirish talqin etilgan.
G‘ORLARNING TABIIY GEOGRAFIK JOYLASHUVI VA ULARDAN TURIZMDA FOYDALANISH (SURXONDARYO VODIYSI MISOLIDA)
Mazkur maqolada Surxondaryo viloyatida joylashgan g‘orlar va ularning tabiiy geografik o‘rni haqida umumiy ma’lumotlar keltirilgan. Shuningdek, g‘orlarning turizmda foydalanish jihatlari keng yoritilgan.
XO‘JAOBOD TUMANI AHOLI BANDLIGINING GEOGRAFIK SHART-SHAROITLARI
Hozirda aholi son jihatdan yildan yilga oshib borayotgan vaqtda kichik hududlarning geografik shart-sharoitlarini o‘rganish, asosan, hududlarning o‘z ichki imkoniyatlaridan foydalangan holda aholining ish bilan bandligini ta’minlash va mehnat resurslaridan to‘g‘ri foydalanish imkoniyatini beradi. Bu esa respublika hududlari mehnat bozorini shakllantirish imkonini beradi. Shu sababli asosiy ko‘zlangan maqsad kichik hududlarning qishloq xo‘jalik sharoitida yerlardan unumli va to‘g‘ri foydalanib, aholi bandligi va aholining ish bilan ta’minlanishi imkoniyatlarini geografik nuqtayi nazardan ochib berish ilmiy tavsiyalar berishdan iborat.
QISHLOQ XO‘JALIGI EKINLARIGA TA’SIR ETUVCHI XAVFLI GIDROMETEOROLOGIK HODISALARNI BAHOLASH
Maqolada qishloq xo‘jaligi ekinlariga ta’sir etuvchi xavfli gidrometeorologik hodisalar Qoraqalpog‘iston Respublikasi misolida o‘rganildi. Tanlangan meteostansiyalarda kuzatilgan havo haroratlari ma’lumotlari asosida bahorgi va kuzgi qora sovuqlar hamda yozgi termik harorat ko‘rsatkichlari tahlil etildi. Shuningdek, xavfli gidrometeorologik hodisalarning o‘zgarishi tendensiyalari o‘rganildi.
АМУДАРЁ СУВ РЕСУРСЛАРИДАН ХОРАЗМ ВОҲАСИДА ФОЙДАЛАНИШ МАСАЛАЛАРИ
Мақола Амударёнинг қуйи оқмидаги Хоразм вилояти ерларининг сув таъминоти масалалари таҳлилига бағишланган. Шу мақсадда каналларга Амударёдан олинган сув миқдорларининг йиллараро ўзгариши ўрганилган. Натижада, аксарият ҳолларда, вилоятга белгиланган режадан кам сув берилаётганлиги аниқланган.
ТАБИИЙ ГЕОГРАФИК ФАНЛАРНИ ТАСНИФЛАШНИНГ ИЛМИЙ-АМАЛИЙ АҲАМИЯТИ
мақолада табиий географик фанларни таснифлашдаги муаммолар, уларни ечимининг илмий-амалий аҳамиятига оид мулоҳазалар билдирилган.
Mazkur maqolada dorivor o‘simliklarning geografik tarqalish hududlari, tabobatda foydalanish, dorivor o‘simliklarning kimyoviy tarkibi, ishlatilishi, xususiyatlari haqida keng yoritilib berilgan. Shuningdek, dorivor o‘simliklarning inson hayotida tutgan o‘rni haqida ham ma’lumotlar keltirib o‘tilgan.
TURISTIK OBYEKTLARNING TARIXIY JIHATLARI (FARG‘ONA VILOYATI MISOLIDA)
Mazkur maqolada Farg‘ona viloyatida joylashgan Sariqo‘rg‘on qishlog‘i va uning tarixiy kelib chiqishi haqida keng yoritilgan. Shuningdek, Sariqo‘rg‘on qishlog‘idagi madaniy va tarixiy obyektlarning turizmdagi ahamiyatli tomonlari bayon qilingan.
SHAHARLARNI IJTIMOIY GEOGRAFIK O‘RGANISHNING BA’ZI BIR MASALALARI
Maqolada shaharlarni ijtimoiy geografik o‘rganishning ba’zi bir masalalari ko‘rib chiqilgan. Uning murakkab obyekt sifatida iqtisodiy va ijtimoiy geografiyada tadqiq etiladigan jihatlari atroflicha ko‘rib chiqilgan. Shu bilan birga, yirik shaharlarni sotsial geografik o‘rganish tartibi ko‘rsatib berilgan. Mahallalar faoliyatiga alohida urg‘u berilgan.
QASHQADARYO DARYOSI OQIMINING ANTROPOGEN OMILLAR TA’SIRIDA O‘ZGARISHI
Qashqadaryo havzasida jadal suv xo‘jaligi qurilishi oqibatida daryo oqimining o‘zgarishiga, vaqt va hudud bo‘yicha qayta taqsimlanishiga olib keldi. Olib borilgan natijalari asosida daryo oqimining fasllar bo‘yicha o‘rtacha o‘zgarishi va oqim shakllanish zonasidan turlicha taminlanishning miqdoriy o‘zgarishlari baholandi.
ИСТОРИЯ РАЗВИТИЯ ФОТОГРАММЕТРИИ, КАК НЕОТЪЕМЛЕМОЙ ДИСЦИПЛИНЫ ПРИ СОЗДАНИИ КАРТОГРАФИЧЕСКОЙ ПРОДУКЦИИ
В статье рассматриваются история возникновения фотограмметрии, этапы ее развития, понятия аналоговой, аналитической и цифровой фотограмметрии. Приводятся оборудования, которые нашли свое применение на различных этапах ее развития.
JIZZAX VILOYATI BAXMAL TUMANINING LANDSHAFTLARIGA TAVSIF
Maqolada Jizzax viloyati Baxmal tumani landshaftiga tavsif berilgan. Baxmal tumanida joy, urochishe va fatsiyalarning barpo bo‘lishiga baho berilgan. Landshaftga ta’sir ko‘rsatuvchi omillar haqida ma’lumotlar keltirilgan.
ПРОГНОЗНО-ИНФОРМАТИВНЫЕ СВОЙСТВА ПРИРОДНЫХ КОМПОНЕНТОВ И КОМПЛЕКСОВ АРИДНОЙ ЗОНЫ УЗБЕКИСТАНА
Возрастание в широком масштабе экологических и социально- экономических последствий взаимодействия общества и природы диктует разработку прогноза изменений геосистем с выявлением их основных свойств и характера. Достоверный прогноз структурно-динамического состояния ландшафтов, расположенных в зоне интенсивного хозяйствования, задача весьма трудная, ибо в настоящее время, когда научно- технический прогресс достиг больших успехов, антропогенный фактор становится стимулом в трансформации природной среды.
ҒОЗҒОН ШАҲРИ: КЕЧА, БУГУН ВА КЕЛАЖАК ИСТИҚБОЛИ
Мақолада Ғозғон шаҳрининг географик ўрни, табиати, ташкил топиши ва худуда олиб борилаётган инфратизимга эга саноат шаҳрига асос солиш, худудни комплекс ривожлантиришнинг яқин истиқболдаги режаларини ишлаб чиқиш.
TOSHKENT VILOYATI MEHNAT RESURSLARINING SHAKLLANISHI
Ushbu maqolada mehnat resurslarining shakllanishini tahlil qilish orqali mehnat resurslarini shakllantiruvchi asosiy kuch tabiiy o’sish (tug’ilish va o’lim) ko’rsatkichlari yillararo tahlil qilib o’tilgan. Viloyat mehnat resurslari mehnat resurslarini shakllanish turlarining qay biriga o‘xshashligiga ham e’tibor qaratilgan.
АМУДАРЁ СУВ РЕЖИМИНИНГ ГИДРОТЕХНИК ИНШООТЛАР ТАЪСИРИДА ЎЗГАРИШИ
Ушбу мақолада Амударёнинг қуйи қисмида ХХ асрнинг иккинчи ярмида йирик гидротехник ишоотларнинг қурилиши натижасида дарё оқими миқдорининг ўзгариши баҳоланган. Тўпланган гидрологик маълумотлар асосида ҳисоблашлар бешта ҳисоб даврлари учун амалга оширилди. Ушбу ҳисоб даврларига ажратишда Амударё ҳавзасида қурилган гидротехник иншоотлар ва уларнинг ишга туширилган йиллари ҳисобга олинди.
ТОПОНИМИЧЕСКИЕ МЕТОДЫ ИССЛЕДОВАНИЯ ГЕОГРАФИЧЕСКИХ ОБЪЕКТОВ
Статья посвящена описанию методов топонимического исследования географических объектов. Общее понятие о методах топонимических исследований, методы исследования топонимии, а также использование научно-практических данных в топонимических исследованиях. В статье говорится о географическом методе топонимического исследования, а также о связи топонимии с картографическим методом, ГИС-технологиями, применением историко-лингвистических методов исследования.
O‘ZBEKISTON HUDUDIDA MAVJUD MINERAL BULOQLARDAN FOYDALANISH MUAMMOLARI VA ISTIQBOLLARI
Maqolada O‘zbekiston hududlarida joylashgan mineral buloqlar, ulardan bugungi kunda foydalanish darajasi o‘rganilgan. Asosiy e’tibor bugungi kunda shifobaxsh buloqlardan foydalanishdagi muammolar hamda mineral buloqlarning mamlakat iqtisodiyotidagi ahamiyatiga qaratilgan.
JIZZAX VILOYATIDA AGROTURIZMNI RIVOJLANTIRISH ISTIQBOLLARI
Jizzax viloyatida agroturizmning shakllanishi va rivojlanishiga ta’sir ko‘rsatuvchi omillarni aniqlash, viloyatda agroturizmning bugungi holati, uni rivojlantirishdagi mavjud muammolar va ularni bartaraf etishda xorij tajribasini o‘rganish hamda viloyat agroturistik salohiyatini yanada oshirishda ularni qo‘llash.
МИРЗАЧЎЛ МИНТАҚАСИ ШАҲАРЛАРИНИНГ ШАКЛЛАНИШ ВА РИВОЖЛАНИШ БОСҚИЧЛАРИ
Ушбу мақолада Мирзачўл иқтисодий ройони шаҳар аҳоли манзилгоҳлари тарихи ва ҳозирги ҳолати таҳлил қилинган, шаҳар аҳоли манзилгоҳларининг ривожланиш даврлари босқичларга ажратилиб, уларнинг ўтмиши ва бугунги ҳолати ҳамда ривожланиш муаммолари кўриб чиқилган.
ЗАРАФШОН ДАРЁСИ ИОН ТАРКИБИНИНГ АНТРОПОГЕН ТАЪСИР НАТИЖАСИДА МЕТАМОРФИЗАЦИЯСИ
Мақолада Зарафшон дарёси кўп йиллик (1990-2019 йй.) ион таркибининг дарё оқими бўйлаб ўзгаришлари ўрганилган. Дарёнинг юқори (Равотхўжа) қисмидан қуйига (Бухоро) томон ионлар нисбатининг кескин ўзгариши кузатилади: дарё суви кальций-гидрокарбонатли типдан магний- сульфатли типга ўзгаради.
ШАҲАРЛАР ҲУДУДИДА ЙИРИК МАСШТАБЛИ ТОПОГРАФИК СЪЁМКАЛАРНИ БАЖАРИШ МЕТОДИНИ ТАКОМИЛЛАШТИРИШ ҲАҚИДА
Мақолада топографик съёмкаларни бажариш методларини такомиллаштириш кўриб чиқилган. Бунда ЎзМУ ҳудудида икки хил метод билан топографик съёмка амалга оширилди. Аниқ контур нуқталари координаталари ўзаро солиштириб кўрилди.
HALQALI MUSICHANING (STREPTOPELIA DECAOCTO FRIV) SAMARQAND VILOYATIDAGI TARQALISHI
Hozirgi kunda kaptarsimonlar tez va keng ko‘lamda tarqalayotgan qushlardan hisoblanadi. Yer sharining anchagina qismini egallagan, ayniqsa, Yevropa va Osiyoda keng tarqalgan. O‘zbekiston hududida ham kaptarsimonlar ancha keng tarqalgan qushlardan hisoblanadi. Ular ichida ko‘k kaptar, kichik musicha va halqali musicha keng tarqalgan va bir muncha soni yuqori hisoblanadi. Hozirgi kunda halqali musicha O‘zbekiston hududining deyarli barcha viloyatlarida uchraydi. Ayniqsa, Samarqand viloyatida eng ko‘p tarqalgan qush hisoblanadi. Boshqa musicha turlariga nisbatan halqali musicha soni tez oshib bormoqda. Halqali musicha O‘zbekiston uchun yangi turlardan biri hisoblanadi.
ТОҒ ВА ТОҒОЛДИ ЧЎЛ ЛАНШАФТЛАРИДАН САМАРАЛИ ФОЙДАЛАНИШ МУАММОЛАРИ
Зарафшон тоғ тизмасининг ғарбий давоми Зирабулоқ ва Зиявуддин тоғлари, Помир-Олой тоғ системасига киради. Бу тоғлар пайдо бўлишига кўра Герцин тоғ бурмаланишига тўғри келади. Кейинчалик емирилиб, сайқаланиб, паст тоғларга айланиб қолган. Герцин тоғ бурмаланишидан кейин бўлиб ўтган кучли Алъп бурмаланиши натижасида бу тоғлар қайтадан кўтарилган. Натижада хозирги тоғ тизмалари ва улар орасидаги ботиқ водийлар вужудга келган.
TOSHKENT VILOYATI SANOAT SHAHARLARINING SHAKLLANISHI VA RIVOJLANISH XUSUSIYATLARI
Ushbu maqolada Toshkent viloyati sanoat shaharlarining XX arning ikkinchi yarmi va XXI asr boshlarida, ya’ni Sovet hokimyati davrida vujudga kelishi hamda shakllanish jarayonlari bayon etilgan. Ushbu davrdagi aholi soni dinamikasi, milliy tarkibidagi o‘zgarishlar tahlil qilingan. Mustaqillik davrida sanoat shaharlarining ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanish xususiyatlari yoritilgan.
HUDUDLARNI IQTISODIY-IJTIMOIY RIVOJLANISHIDA SANOATNING TUTGAN O‘RNI (BOG‘DOD TUMANI MISOLIDA)
Ushbu maqolada Farg‘ona viloyatining Bog‘dod tumaning sanoat mahsulotalari ishlab chiqarish hajmi va uning ahamiyati haqida to‘xtalib o‘tilgan. Shuningdek, sanoatni hududlarni iqtisodiy-ijtimoiy rivojlanishidagi o‘rni yoritilgan.
ИҚЛИМ ЎЗГАРИШИНИНГ ПОДШООТАСОЙ ҲАВЗАСИ ЕР ОСТИ СУВЛАРИ САТҲИ ЎЗГАРИШИГА ТАЪСИРИ
Ушбу мақолада Подшоотасой хавзасида ер ости сувларининг иқлим исишга реакцияси таҳлил қилинган. Ер ости сувлари сатҳи ўзгаришини иқлимий омилларга боғлиқлиги ўрганилган.
GEOGRAFIYA DARSLARIDA TA’LIM SIFATI VA SAMARADORLIGINI OSHIRISHDA KARTALARDAN FOYDALANISH, ULARNING MAZMUNINI O‘QIB TUSHUNISHDA O‘QUVCHILARDA KARTOGRAFIK KOMPETENTSIYALARNI SHAKLLANTIRISH METODIKASI
Maqolada geografiya darslarida DTSda o‘quvchilarda shakllanishi lozim bo‘lgan BKM va kompetensiya elementlari haqida, darslarda kartalardan foydalanish usullari, tabiiy xaritalar, iqtisodiy-ijtimoiy xaritalar turlari, kartalarni o‘qib tushunish, kartalarni o‘qishda shartli belgilardan foydalanish, geografik obyektlar orasidagi masofalarni aniqlashda masshtabdan foydalanish usullari ko‘rsatib o‘tilgan.
O‘ZBEKISTON RESPUBLIKАSI YER FONDI VА ULАRDАN FOYDАLАNISH TАRKIBI
Yer resurslari – jahon yer fondining iqtisodiy foydalanishga yaroqli qismidir. Yer, hudud inson hayotining asosi, poydevori, uning yashash maydonidir, o‘z faoliyatini amalga oshiradi.
BULOQLARNING REKREATSIYA VA TURIZMNI RIVOJLANTIRISHDAGI AHAMIYATI (BAXMAL TUMANI MISOLIDA)
Ushbu maqolada buloqlarning rekreatsiya va turizmni rivojlantirishdagi ahamiyati Baxmal tumani misolida yoritilgan. Asosiy e’tibor buloqlarga turistlarning tashrif buyurish maqsadiga qarab, balneologik xususiyatga, ziyorat maqsadida tashrif buyuriladigan va go’zal tabiat manzarasiga ega buloqlarni ta’riflashga qaratilgan.
SHAHARLAR TARAQQIYOTIDA TURISTIK KORIDORLARNING AHAMIYATI
Maqolada turistik koridorlarni tashkil etishning ahamiyati va respublikadagi turistik koridori tarkibidagi Farg‘ona mintaqasi turistik resurslari va ularning hududiy tarkibi aniqlangan. Turistik koridor bo‘ylab joylashgan shaharlarning rivojlanishida turizm omilining roliga baho berilgan.
OHANGARON DARYOSI SUVI MINERALIZATSIYASINING O‘ZGARISHLARI
Ohangaron daryosining ko‘p yillik (1991–2020) mineralizatsiya miqdori barcha kuzatuv punktlari ma’lumotlari bo‘yicha o‘rganildi. Ohangaron daryosida oqim bo‘yicha suvning mineralizasiyasi ortib borishi va daryoning quyi qismida maksimal qiymatga yetishi aniqlandi. Daryoning quyi qismida mineralizatsiya miqdorining bunday keskin ortib borishiga sabab ham tabiiy, ham antropogen omillar ta’siri, ya’ni Angren, Ohangaron, Olmaliq shaharlaridagi korxonalar oqova suvlari, shuningdek, qishloq xo‘jalik yerlaridan kollektor va drenaj suvlarining tushishidir.
К СОВЕРШЕНСТВОВАНИЮ ОЦЕНКИ ПРИРОДНО- МЕЛИОРАТИВНОГО СОСТОЯНИЯ ОРОШАЕМЫХ ЗЕМЕЛЬ
Целью исследований является оценка природно-мелиоративного состояния орошаемых земель, которая отражает вид и интенсивность снижения плодородия почв, связанного с нарушением их гидрохимического режима при ирригационном освоении. Совершенствование оценки осуществлялось на основе балансово-аналитического и статистического методов, прошедших апробацию на Республике Каракалпакстан. При этом учитывались полученные авторами закономерности пространственного варьирования засоления почв, глубины и минерализации грунтовых вод. Обоснован новый научный подход к оценки мелиоративного состояния орошаемых земель по глубине залегания и минерализации грунтовых вод, являющимся индикаторами проявления процессов засоления и переувлажнения почв.